|
Analiza muzyczna „Tarnogórskiego dzwoneczka” wskazuje na jego taneczne
pochodzenie - trójmiarowy rytm nadaje mu bowiem charakter walca, a urokliwa
i zwiewna w swym przebiegu melodia, podkreśla nastrój tekstu. Ten dźwiękowy,
pełen prostoty i nieskomplikowany układ i poetycki tekst, opowiadający w
dalszych strofach o trudach pracy w górniczych podziemiach sprawia, że pieśń
łatwo wpada w ucho. Zapewne cieszyła się dawniej dużą popularnością wśród
braci górniczej, z przekazów ustnych wynika bowiem, że wykonywano ją przy
okazji różnych uroczystości m.in. w kolejne rocznice odkrycia złóż ołowiu i
cynku w szybie „Rudolphine” kopalni „Fryderyka” koło Tarnowskich Gór. Można
więc sądzić, że pełniła rolę hymnu tarnogórskich gwarków.
„Walczyk tarnogórski” Edwarda Ziemiańskiego
i Józefa Szweda
„Dzwoneczek” to jedna z wielu pozycji,
które zawiera zbiór skrzętnie kolekcjonowanych i pieczołowicie
przechowywanych muzykaliów, będących w posiadaniu Stowarzyszenia Miłośników
Ziemi Tarnogórskiej. Zawierają się w nim materiały o różnej proweniencji i
charakterze, w postaci partytur, zbiorów tekstów, wydawnictw pieśni w tym
m.in. chóralnych. Do najnowszych pozycji należą rękopisy partytur dwóch
utworów powstałych na zamówienie Stowarzyszenia, u twórców reprezentujących
znaną w kraju i świecie śląską szkołę kompozytorów, reprezentowaną m.in.
przez Józefa Świdra, Wojciecha Kilara, Henryka Mikołaja Góreckiego, Józefa
Szweda oraz przez młodsze pokolenie - Aleksandra Lasonia, Eugeniusza Knapika,
Andrzeja Dziadka.
W 2000r. powstał Kwartet smyczkowy nr. 4 Aleksandra Lasonia, kompozytora
niezwykle dynamicznego i oryginalnego w środkach wypowiedzi artystycznej.
Jest absolwentem katowickiej Akademii Muzycznej Wydziału Jazzu i Muzyki
Rozrywkowej, a także klasy kompozycji prof. Józefa Świdra. W jego dorobku
twórczym znaleźć można utwory zróżnicowane pod względem formy, aparatu
wykonawczego, ekspresji. Ma na swoim koncie liczne prestiżowe nagrody, m.in.
I lokatę na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO (1980), II nagrodę
Konkursu im. Grzegorza Fitelberga (1980), Beethovenowską miasta Bonn za II
Symfonię „Concertante”. Za osiągnięcia twórcze uhonorowano Go nagrodami
„Śląskiej Polihymnii”, im. St. Wyspiańskiego, stypendium im. Witolda
Lutosławskiego.
Kwartet smyczkowy nr. 4 to konstrukcja dwuczęściowa, która w swej
semantycznej warstwie obrazuje klimat tarnogórskich podziemi. Materię
dźwiękową, na którą składają się partie czterech instrumentów (skrzypce 1,2
altówka i wioloncze1a) stanowi prosty i charakterystyczny motyw, który przy
pomocy bogatego sztafarza środków kompozytorskich, rozwijany jest w części
pierwszej. Zastosowane w niej elementy dzieła muzycznego takie jak pełna
ekspresji dynamika, artykulacja, tempo (misterioso/tajemniczo) sprawiają, że
w jej odbiorze odnosi się wrażenie oniryczności, aury pełnego tajemnic i
mroku świata kopalnianego szybu. Nieco inna w swym przebiegu i charakterze
jest część druga Kwartetu, która na zasadzie kontrastu jest żywsza w tempie,
bardziej motoryczna (oznaczenie tempa deciso a energico/zdecydowanie,
energicznie) - owej muzycznej ruchliwości nadają przebiegowi stosowane przez
kompozytora ugrupowania drobnych wartości rytmicznych, w partiach czterech
koncertujących instrumentów.
Premierowe wykonanie kompozycji A. Lasonia odbyło się w 2000 r. w Pałacu w
Rybnej przez „Kwartet Śląski”, nieco później dokonano także jej nagrania na
płycie CD.
Cztery lata później, na jubileuszowe obchody 50-lecia działalności
Stowarzyszenia powstał utwór o tytule „Dzwony”. Jego twórca Andrzej Dziadek
jest absolwentem klasy kompozycji prof. J.Świdra (dyplom z wyróżnieniem),
dalsze studia odbywał u Francisa Burta w Hochschule für und darstellende
Kunst w Wiedniu, jako stypendysta rządu austriackiego oraz fundacji Albana
Berga. Jego kompozycje wykonywane są na polskich i międzynarodowych
festiwalach muzyki współczesnej, oceniane na konkursach kompozytorskich,
zdobywają uznanie krytyki muzycznej, by nie wspomnieć tutaj o licznych,
prestiżowych nagrodach. A. Dziadek jest pomysłodawcą i organizatorem
Festiwalu „Śląskie Dni Muzyki Współczesnej”, pełni także funkcję prezesa
katowickiego Oddziału Związku Kompozytorów Polskich.
„Dzwony” to kompozycja fortepianowa, której osnową jest charakterystyczny
motyw, na który składają się następstwa dysonujących (łac. dissonans /
niezgodnie brzmiący), uporządkowanych rytmicznie akordów. W przebiegu utworu
początkowo w niskim rejestrze, dźwięki fortepianu imitują majestatycznie
bijący dzwon, do którego dołącza się mniejszy, wykonywany w wyższym
rejestrze. Ich uderzenia potęgują się, materia dźwiękowa wzbogacana
progresywnie wprowadzaną dynamiką, zagęszcza się. „Dzwony” to niezwykle
oryginalny utwór - przejmujący w swej semantycznej wymowie, w pełni
korespondującej z tytułem.
W listopadzie 2004r zgromadzona licznie w tarnogórskim kościele św. Piotra i
Pawła publiczność, będąca świadkiem niezwykłego wydarzenia - poświęcenia
dzwonu, ufundowanego przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej,
miała także okazję wysłuchać prawykonania utworu, w interpretacji prof.
Gabrieli Szendzielorz Jungiewicz, znanej w Polsce i zagranicą odtwórczyni
muzyki współczesnej.
W muzykaliach Stowarzyszenia zawierają się także partytury chóralne, m.in.
unikalny egzemplarz pieśni kościelnych na chór mieszany, wydanych z okazji I
Zjazdu chórów Związku Polskiej Młodzieży Ewangelickiej Górnego Śląska w
1939r. Obok kolęd, pieśni adwentowych, zbiór zawiera również pieśni
J.S.Bacha, J.Haydna, M. Lutra.
Kolejna partytura to kompozycja powstała w 1966r. na okazję Turnieju miast,
imprezy o plenerowym charakterze, organizowanej przez Telewizję Polską
(Tarnowskie Góry zmierzyły się z Cieszynem). Jest nią „Walczyk tarnogórski”
na chór mieszany z towarzyszeniem orkiestry dętej - autorem tekstu był
Edward Ziemiański, muzykę skomponował Józef Szwed. Wykonał go wówczas chór
miejski przy akompaniamencie orkiestry kolejowej pod dyrekcją Zygmunta
Kurtza.
Ten melodyjny, pełen pogody i żywiołowy w swym charakterze utwór, stanowi
swoistą widokówkę miasta - nie brakuje bowiem w poetyckim tekście odwołań do
historycznych, chętnie odwiedzanych przez turystów miejsc.
W jednym z rozdziałów statutu Stowarzyszenia zawarty jest zapis mówiący o
działaniach w sferze szeroko pojętej kultury, zawiera się w nich m.in.
„organizacja spotkań odczytowo - dyskusyjnych oraz imprez nawiązujących do
tradycji ziemii tarnogórskiej”. Jedną z wielu form obok sesji, konferencji
naukowych są „Tarnogórskie Czwartki”, comiesięczne spotkania organizowane
dla społeczności miasta już od 1954r. Spektrum tematyczne przedstawiane
przez zapraszanych na nie prelegentów jest bardzo szerokie - począwszy od
problematyki historycznej, poprzez zagadnienia społeczne, gospodarcze,
tyczące ochrony zabytków, czy turystyki. Nie brakuje także tematyki
muzycznej - „Życie i twórczość Karola Szymanowskiego”, „Organy braci
Biernackich w kośc. św. Piotra i Pawła”, czy też wykład organmistrza
Romualda Greissa - to jedne z wielu propozycji.
Niezwykle cennym jest fakt współpracy Stowarzyszenia z twórcami, promowanie
sztuki w szerokim pojęciu - poprzez organizację wystaw, koncertów czy też
ostatnią inicjatywę - druku 24 kompozycji J. Szweda.
Na drugie półwiecze działalności pozostaje więc życzyć wielu pomysłów,
licznych, udanych przedsięwzięć i wzbogacania życia mieszkańców miasta,
naszej małej Ojczyzny - o nowe i trwałe wartości.
Za udostępnienie materiałów winna jestem słowa wdzięczności prezesowi
Stowarzyszenia Markowi Kandzi oraz Jerzemu Liskowi.
|
