Chór „Jutrzenka”

WNa ubiegłorocznym, grudniowym spotkaniu z dyrygentami, prezesami i działaczami Okręgu tarnogórskiego Polskiego Związku Chórów i Orkiestr starosta tarnogórski Józef Korpak, podkreślał fakt niezwykle istotnej, kulturotwórczej roli, jaką w pejzażu miasta odgrywa amatorski ruch muzyczny. „Nasze chóry, to nieoceniony skarb - stwierdzał - z roku na rok podnoszą swój poziom artystyczny, skupiając w działalności liczną rzeszę oddanych kultywowaniu polskiej pieśni śpiewaków.”
Rok 2005 był czasem jubileuszu 85. lecia działalności Okręgu - obok licznych koncertów z udziałem zrzeszonych w nim 22 zespołów chóralnych i 5 orkiestr, zorganizowana została także sesja naukowa w miejskim Ratuszu, której tematem przewodnim była historia ruchu na Śląsku. Obchody rocznicowe obchodziły także działające w nim chóry, w tym 95. lecie „Jutrzenka” z Nakła Śl. i młodsze artystycznym „stażem” zespoły takie jak: „Angelus”, „Kolejarz”, „Moniuszko”.

Jak zgodnie podkreślają badacze i kulturoznawcy, Śląsk to region o bardzo bogatych tradycjach amatorskiego ruchu muzycznego, sięgających XIXw. Pierwsze wzmianki o publicznych występach chóru z Piekar Śląskich, pochodzą już z 1849r. W okresie późniejszym formy zespołowego muzykowania, a także pracę sceniczną, podjęły organizacje kulturalno-oświatowe, społeczne i religijne, powstające w wielu miejscowościach Górnego Śląska.

Mysłowice, Katowice, Królewska Huta (dzisiejszy Chorzów), Racibórz czy Tarnowskie Góry, to jedne z wielu ośrodków, w których powstawały Związki Polsko-Katolickie, towarzystwa śpiewacze, a także teatralne, będące przeciwwagą dla działających tam, podobnych w charakterze lecz nie założeniach ideowych stowarzyszeń niemieckich.

W 1871r. bytomski proboszcz ks. Norbert Bończyk założył, w ramach istniejącego Towarzystwa św. Alojzego zespoły śpiewacze, które stanowiły rodzaj organizacyjnego wzorca dla tworzących się tego typu struktur.

Na terenach od dawna odciętych od bliskich związków z kulturą polską, zakładano czytelnie ludowe, gromadzono polskie książki, popularyzowano literaturę narodową. Działania te, wspierały polskie czasopisma („Katolik”, „Nowiny Raciborskie”, „Gazeta Opolska”) poprzez przedruki poezji i prozy.

Mimo restrykcyjnych przepisów, szykan i prześladowań śląskich działaczy przez władze pruskie, intensywność oddziaływania, jak i liczebność organizacji polskich na przełomie XIX i XXw. była tak duża, że mało przesadne wydaje się być stwierdzenie o zjawisku masowego ruchu kulturalnego, będącego niezwykle silnym orężem w walce z germanizacją

W 1910r. dzięki inicjatywie Michała Wolskiego współpracownika W.Korfantego, działacza bytomskiego gniazda „Sokół” i Towarzystwa Śpiewaczego ”Jedność” (z profesji farmaceuty) powstał Związek Śląskich Kół Śpiewaczych.

Jego statutowym celem było udzielanie zespołom chóralnym pomocy organizacyjno-prawnej, finansowej (fundusze pochodziły ze składek członkowskich) oraz merytorycznej, gdyż ta była niezbędna.

Rok później Związek zrzeszał 20 chórów (około 885 członków), dziesięć lat później było ich aż 354 (18.883 członków). Pod jego auspicjami organizowano coroczne zjazdy zespołów chóralnych, które przybierały charakter wielkich polskich manifestacji.

W 1911r. dzięki zabiegom lokalnych działaczy leżącego nieopodal Nakła Śl., powołano do życia Polskie Towarzystwo Śpiewacze „Jutrzenka”. W początkowym okresie chór męski liczący 25 członków, prowadzony był przez Franciszka Żydka - skrzypka samouka. Choć liczba chórzystów systematycznie wzrastała, brak finansów na zabezpieczenie merytorycznej opieki nad nim, spowodował zawieszenie działalności . Jej wznowienie nastąpiło po I wojnie, aktu rejestracji Związku dokonano w 1919r.

Zespół pod dyrekcją Wilhelma Karcha brał udział w organizowanych śpiewaczych zjazdach, lokalnych uroczystościach, prowadził także działalność sceniczną. Jego repertuar zasadzał się przede wszystkim na pieśni polskiej - ceniona, popularna acz niełatwa w muzycznej interpretacji literatura moniuszkowska, stała się artystyczną wizytówką zespołu.

Wybuch II wojny światowej przerwał działalność polskich organizacji i towarzystw. Związek śpiewaczy i jego terenowe Okręgi (w 1913r. dokonano podziału - „Jutrzenka” i inne zespoły działające na terenie powiatu tarnogórskiego znalazły się w Okręgu bytomskim) nakazem władz okupacyjnych zostały zlikwidowane. Eksterminacji poddano działaczy, zniszczeniu uległy zasoby dokumentacyjne.

Już w 1945r. podjęto próby reaktywacji działających w okresie międzywojnia struktur Okręgu, wśród nich znalazł się także chór mieszany „Jutrzenka”. Rok później zespół uczestniczył w pierwszym powojennym Zjeździe Okręgu tarnogórskiego, odnosząc artystyczny sukces.

W latach następnych obok organizacji akcji koncertowych, udziału w przedsięwzięciach animowanych przez Oddział Śląski (w tym m.in. udział w obchodach Roku Moniuszkowskiego w 1958r.), wrócono do przedwojennych tradycji przedstawień teatralnych - z udziałem członków chóru wystawiano z dużym powodzeniem w Nakle Śl., jak też w ościennych miejscowościach m.in. Mickiewiczowską „Balladynę”.

Rok 1961 był czasem obchodów 50.lecia działalności zespołu, na taką okazję obok licznych koncertów dla społeczności miejskiej, zorganizowano jubileuszową uroczystość z udziałem zaprzyjaźnionych zespołów w nakielskim parku.

Lecz po latach aktywności, z końcem tego samego roku, zespół zawiesił swoją działalność - powodem była malejąca liczba członków i jak można przypuszczać brak ważkiego, implikującego jego egzystencję elementu - finansowego zabezpieczenia.

Jednak przywiązanie do tradycji zespołowego śpiewania, którymi od półwiecza żyła społeczność Nakła Śl. sprawiło, że po niespełna 20. latach podjęto próby jego reaktywacji. Inicjatorami byli m.in. Grażyna Bentkowska (ówczesna dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury), Konrad Szołtysik, Henryk Młynek oraz Zenon Nowak. Pieczę muzyczną nad zespołem objęła Irena Róg, absolwentka katowickiej Akademii Muzycznej. Zaczął się kolejny, niezwykle dynamiczny okres w historii „Jutrzenki” nacechowany wytężoną pracą i licznymi artystycznymi sukcesami. Udział w X Festiwalu Polskiej Pieśni Chóralnej w 1985r. organizowanym przez Oddział Śląski PZCHiO, uznanie dla chórzystów i wyróżnienie dla dyrygentki, w następnych latach m.in. II nagroda w zawodach śpiewaczych Okręgu tarnogórskiego, I w VI Turnieju o Kaganek Tarnogórskich Gwarków.

Obchodzone kolejne jubileusze w 1986r. 75. lecia i pięć lat później 80. lecia, aktywność artystyczna wskazywała na - gdyby użyć terminologii medycznej - znakomitą kondycję zespołu. Prezentowany przez niego repertuar zasadzał się na klasyce chóralnej, w której nie zabrakło dzieł ambitnych, trudnych interpetacyjnie, wymagających wysokich kwalifikacji wokalnych i warsztatowych. Poziom artystyczny weryfikowany przez jurorów licznych konkursów śpiewaczych, w których zespół brał udział, lecz przede wszystkim przez publiczność, oceniany był bardzo wysoko - świadczą o tym liczne nagrody, wyróżnienia i dowody uznania.

W kolejnym jubileuszowym 1996r. (85.lecie) jednym z wielu artystycznych przedsięwzięć „Jutrzenki” był udział w koncercie uświetniającym jubileusz kompozytorski znanego w kraju i za granicą Wojciecha Kilara, 40. lecie swojej działalności świętowała także TVP Katowice. Było to wydarzenie bez precedensu, które zapewne jego świadkom na długo zapadło w pamięć - zgromadzonej w Spodku publiczności liczący niemal 1.000 członków zespół chóralny, zaprezentował m.in. jeden z najbardziej znanych utworów jubilata o tytule „Exodus”.

W 1999r. batutę dyrygencką po Irenie Róg, która współpracowała z zespołem przez 15 lat naznaczonych wytężoną pracą nad repertuarem, budowaniem wysokiego poziomu artystycznych produkcji, przejęła Ewa Zug. Był to czas intensywnych przygotowań do zagranicznego tourne zespołu, które wiodło przez Strasburg, Paryż do Poitiers.

W jego dotychczasowej działalności, była to jedna z wielu zagranicznych podróży - wieloletnia współpraca z zespołami z Orlowej Lutyni (Czechy), Singverein w Röttenbach, Bad Gleinchenberg (Niemcy), czy holenderskiej Sprang Capelle, owocuje licznymi, udanymi akcjami koncertowymi.

Aktywność chóru przejawia się także w działalności na rzecz społeczności miejskiej, czy też statutowej, związanej z zrzeszeniem w Okręgu tarnogórskim - obligującym go do uczestnictwa w koncertach o różnym charakterze i proweniencji.

Nie sposób opisać w ramach jednego artykułu całą, artystyczną drogę „Jutrzenki” - satysfakcjonującym jest fakt, że zespół rozwija się, podnosi z roku na rok swój poziom, wzbogaca repertuar o nowe, ambitne dzieła.

Kronikarski zapis nie byłby pełny bez próby odpowiedzi na pytanie o rolę amatorskiego ruchu muzycznego, a w tym chóralnego w dzisiejszej rzeczywistości. U jego podstaw leży bez wątpienia ludzka potrzeba śpiewania, wyrażania własnej ekspresji. Uczestnictwo w takim zespole, dobrowolne i bezinteresowne, jest rodzajem przeżycia estetycznego, inspirującego osobowość, uwrażliwiającego na dźwięk, piękno melodii i harmonii. Dzisiejszy ruch w odniesieniu do przeszłości ma nieco inne oblicze, lecz jego idea i istota, pozostała taka sama.