Rotunda szybu Ewa

W tym okresie zrodziła się myśl i potrzeba pokazania podziemi tarnogórskich szerokiemu społeczeństwu i zbudowania kopalni pokazowej jako pięknego i godnego podziwu obiektu turystycznego. W celu realizacji tego ambitnego przedsięwzięcia zawiązał się nawet specjalny zespół roboczy, do którego weszli: Józef Piernikarczyk – historyk, pedagog; inż. Feliks Piestrak – dyrektor Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach; Jan Nowak – Kronikarz Ziemi Tarnogórskiej; Tadeusz Mosch oraz ówczesny burmistrz miasta – mgr Fryderyk Antes. Opracowana została koncepcja udostępnienia podziemi i budowy podziemnego muzeum. Podziemia tarnogórskie są bowiem pięknym i unikalnym w kraju i Europie zabytkiem dawnej techniki górniczej. Również w prasie zagranicznej w miesiącu lutym 1938 r. ukazał się ciekawy artykuł o konieczności budowy w Tarnowskich Górach muzeum górniczego z pracującymi maszynami i urządzeniami górniczymi.

Kopalnia miałaby być również ośrodkiem wiedzy o górnictwie tarnogórskim i jego historii.

Niestety wybuch II wojny światowej przerywa te piękne plany, które opracowało grono zapalonych miłośników podziemi tarnogórskich, ludzi oddanych budowie muzeum górniczego. Po zakończeniu wojny światowej do śmiałych projektów sprzed 1939r. udostępnienia turystom podziemi nawiązała grupa zapalonych tarnogórzan z sztygarem Alfonsem Kopia. Bowiem zasiane kiedyś ziarno nie umarło i nadal kiełkowało w naszym mieście.

Odżyła myśl budowy kopalni pokazowej i udostępnienia górniczych podziemi społeczeństwu. Tę inicjatywę przejmuje i śmiało realizuje utworzone w 1954r. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, którego pierwszym przewodniczącym został właśnie Alfons Kopia. Powstałe Stowarzyszenie, jako statutowe i centralne zadanie, ustaliło udostępnienie części podziemi i budowę kopalni pokazowej. W pierwszym etapie, by jak najszybciej pokazać społeczeństwu uroki podziemnego świata górniczego, w wyniku ogromnego wysiłku społecznego, przekazano w 1957r. do ruchu turystycznego Sztolnię „Czarnego Pstrąga”. Jest ona fragmentem najdłuższej w ówczesnej Europie „Głębokiej Sztolni Fryderyk”, wydrążonej w latach 1821-1834, zwanej później Sztolnią „Kościuszko”. Odwadniała ona rejon górniczy Bobrowniki Śl. oraz rejon Suchej Góry. Sztolnie miały duże znaczenie w górnictwie tarnogórskim w odwadnianiu wyrobisk górniczych. W górnictwie tarnogórskim w okresie trwania kopalnictwa zostało wydrążonych 8 sztolni odwadniających. Sztolnia „Czarnego Pstrąga” będąca częścią sztolni „Kościuszko” stanowi jedną z najciekawszych i najbardziej oryginalnych pozostałości po dawnym górnictwie.

Cała sztolnia drążona jest w skale dolomitowej. Daje możność poznania turystom dawnej techniki drążeniowej sztolni. Wylot sztolni zakończony jest ciekawym portalem, będącym perełką architektury, zbudowanym w 1828r.

Do ruchu turystycznego udostępniony jest odcinek sztolni leżący pomiędzy szybami „Ewa” i „Sylwester” o długości 600 m.

Imię patrona przypadającego w kalendarzu na dzień odkrycia szybu stało się równocześnie nazwą szybu. Całość robót związanych z przygotowaniem sztolni do ruchu turystycznego wykonano w ciągu niespełna dwóch lat, a pierwsi turyści przepłynęli łodziami sztolnię w dniu 15 września 1957r. w czasie I Dni Tarnogórskich Gwarków.

Uruchomioną i oddaną turystom sztolnię traktowano jako pierwszy etap – przejściowy, udostępnienia podziemi do czasu odbudowy Kopalni Zabytkowej. Uważano, że nie będzie już później funkcjonowała. Jednak ogromna popularność tego obiektu, duże zainteresowanie sztolnią, jej oryginalna budowa i ciekawy przejazd łodziami przy świetle lamp karbidowych, sprawiły, że sztolnia jest nadal ciekawym i pełnym uroku obiektem turystycznym. Przejazd łodziami stwarza niezapomniane wrażenia dla turystów, którzy na głębokości prawie 30 m. podziwiać mogą podziemny świat tarnogórski.

Zwiedzanie trwa do 1 godz. Szyby „Ewa” i „Sylwester” ukryte są wśród zieleni pięknego parku repeckiego.

W prawidłowym funkcjonowaniu sztolni jako obiektu turystycznego rolę szczególną pełnią na przestrzeni 50 lat przewodnicy turystyczni, którzy przewożą łodziami turystów pomiędzy szybami. Oni zapewniają nie tylko pełną ich obsługę, ale i odpowiadają za ich bezpieczeństwo w czasie przejazdu. Są niczym mityczny Charon, który przeprowadzał dusze przez rzekę Styks do Hadesu. Historia odbudowy sztolni i przystosowania jej do przyszłego ruchu turystycznego wymaga z okazji jej „Złotego Jubileuszu” działalności przypomnienia ludzi, którzy swą ofiarną pracą i społecznym wysiłkiem przekazali ten obiekt społeczeństwu.

Z ramienia Zarządu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej inicjatywę odbudowy sztolni przejął Czesław Piernikarczyk. Projekt uzbrojenia szybów opracował inż. arch. Antoni Twardawa. Obudowy nadszybia szybów „Ewa” i „Sylwester” zostały zrekonstruowane według projektu inż. arch. Józefa Sage oraz mgr inż. Franciszka Garusa. Roboty przy odgruzowaniu i budowie wykonywali: Jerzy Spałek i inż. Karol Swoboda, który jednocześnie zaprojektował łodzie dla sztolni. Roboty związane z przygotowaniem sztolni prowadził Benedykt Świerc. Nadzór techniczny nad robotami pełnił mgr inż. Franciszek Garus. Przy budowie szybu „Sylwester” zatrudnieni byli: Józef Świerc, Jan Jaszko, Nalewajko i Marian Pelc. Przy budowie sztolni ogromnej pomocy finansowej udzielił gen. Jerzy Ziętek – wielki entuzjasta udostępnienia społeczeństwu tarnogórskich wyrobisk górniczych.

Sztolnię otwarto dla pierwszych turystów we wrześniu 1957r. Pierwszymi przewodnikami turystycznymi w sztolni z uprawnieniami przewodnika zakładowego byli: Czesław Piernikarczyk, Jerzy i Paweł Spałkowie, Benedykt Świerc, inż. Józef Sage oraz mgr Stanisław Wyciszczak. Kierownictwo na Sztolni „Czarnego Pstrąga” z ramienia Zarządu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej pełnili kolejno: Benedykt Świerc, Leon Loch, mgr Norbert Kasprzyk. Aktualnie sztolnią opiekuje się Stefan Gwóźdź.

Od chwili otwarcia sztolni w 1957r. do końca miesiąca lipca 2007r. obiekt ten zwiedziło 2 064 697 osób. Byli wśród nich: politycy, mężowie stanu, wybitni ludzie nauki i kultury, duchowni. Sztolnia „Czarnego Pstrąga” na wniosek Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskich – z uwagi na swe walory turystyczne i historyczne – została wpisana w 2004r. razem z Zabytkową Kopalnią Srebra na Prezydencką Listę Pomników Historii.

Sztolnia została ujęta w rejestrze zabytków Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach pod numerem 608/66.
Sztolnia „Czarnego Pstrąga” obchodzi w 2007r. swój zasłużony jubileusz 50 – letniej działalności turystycznej i jeszcze zapewne przez wiele dalszych lat przyciągać będzie swym urokiem turystów, którzy pragną poznać podziemia tarnogórskie, które powstały w wyniku ciężkiej pracy górniczej dawnych gwarków tarnogórskich. Im należy się nasz szacunek i uznanie.