60 lat minęło czyli wczoraj
i dziś MBP w Tarnowskich Górach

BW ubiegłym roku Miejska Biblioteka Publiczna w Tarnowskich Górach obchodziła piękny jubileusz sześćdziesięciolecia swego istnienia. Warto przy tej okazji przyjrzeć się zarysowi dziejów instytucji, która przetrwawszy ustrojowe i społeczne przemiany, jest wciąż ważnym punktem na mapie kulturalnej miasta.

Budynek Biblioteki przy ulicy Zamkowej

Początki publicznego czytelnictwa w naszym regionie sięgają schyłku XIX w. Wtedy to, dzięki staraniom poznańskiego Towarzystwa Czytelni Ludowych, w powiecie tarnogórskim powstały pierwsze biblioteki. Były to placówki m.in. w Starym Chechle, Radzionkowie i Miasteczku Śląskim.

W maju 1919 r. założono czytelnię ludową w Tarnowskich Górach. Początkowo mieściła się ona w mieszkaniu księgarza Jana Nowaka, później przeniesiono ją do Hotelu Prinz Regent (Pod Ulem), a w 1925 r. do Domu Ludowego (przez wiele lat Dom Kultury „Kolejarz”, obecnie Tarnogórskie Centrum Kultury).

Filia Nr 2 na Osiedlu Przyjaźń

Księgozbiór pochodził z zasobów TCL oraz z darów m.in. ówczesnego magistratu. Miasto ponosiło także koszty utrzymania placówki. Z opłat za korzystanie z biblioteki (50 gr. miesięcznie dla dorosłych, 20 gr. dla młodzieży) kupowano nowe książki. Placówka działała nie tylko na miejscu, ale prowadziła również stałe i ruchome punkty biblioteczne. W 1939 r. było ich 34 w całym powiecie tarnogórskim. Zbiory biblioteki liczyły wówczas 7400 woluminów, czytelników zarejestrowano 1900, a wskaźnik wypożyczeń ( 34000) był najwyższy na Śląsku.

Czytelnia czasopism

W czasie II wojny światowej księgozbiór tarnogórskiej placówki został dotkliwie spustoszony. Jednak po zakończeniu działań wojennych to właśnie biblioteki jako jedne z pierwszych instytucji kulturalnych wznowiły działalność. W lutym 1945 r. Komitet Kultury i Oświaty powołany przez Powiatową Radę Narodową w Tarnowskich Górach wydał odezwę do ludności z prośbą o zwrot wszystkich książek wypożyczonych z jakiejkolwiek biblioteki lub o ofiarowanie własnych książek w języku polskim. W kwietniu 1945 r. bibliotekę miejską mieszczącą się w Domu Ludowym w Tarnowskich Górach otworzył Jan Miłowanow (w latach 1926-1939 kierownik czytelni ludowej, postać niezwykle zasłużona dla tarnogórskiego bibliotekarstwa okresu między- i powojennego). W1948 r., aby sprostać rosnącej liczbie czytelników i księgozbioru, placówkę tę przeniesiono do budynku przy ul. Zamkowej.

„Marcinki” w Tarnogórskiej Bibliotece

Także w 1945 r. została utworzona Powiatowa Biblioteka Publiczna, której zadaniem było pomaganie w organizowaniu bibliotek w większych miejscowościach powiatu oraz sprawowanie nad nimi nadzoru instruktorsko – metodycznego. Początkowo mieściła się ona w jednym z pokojów Inspektoratu Oświaty, a w 1948 r. przeniesiono ją do lokalu przy ul. Legionów. Najstarsza księga inwentarzowa Centralnej Biblioteki Powiatowej w Tarnowskich Górach pochodzi z lutego 1946 r.

Ponieważ nie zachowały się dokumenty wskazujące jednoznacznie datę powstania Miejskiej Biblioteki Publicznej funkcjonującej dziś przy ul. Zamkowej (brak aktu erekcyjnego), za datę tę przyjmuje się 05.03.1946 r. czyli dzień zarejestrowania tej placówki w ówczesnym Inspektoracie Szkolnym, co wynika z zachowanego dokumentu tj. z „Kwestionariusza sprawozdawczo-statystycznego dla bibliotek za rok 1949”.

W 1954 r. w wyniku zmian w podziale administracyjnym kraju połączono placówkę miejską i powiatową w Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną. Zbiory mieściły się wówczas w dwóch budynkach: przy ul. Legionów i przy ul. Zamkowej.

Po likwidacji Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w 1975 r. Miejska Biblioteka Publiczna w Tarnowskich Górach pełniła funkcję biblioteki rejonowej sprawując nadzór merytoryczny nad bibliotekami gminnymi.

W 1990 r. po wieloletnich staraniach biblioteka uzyskała nowe pomieszczenia po sąsiadującym z nią żłobku. Budynek wyremontowano i przystosowano do pełnienia funkcji bibliotecznych. Do nowych pomieszczeń przeniesiono wówczas zbiory z ul. Legionów.

Przemiany ustrojowe w latach dziewięćdziesiątych XX wieku i związana z nimi ustawa o samorządzie terytorialnym z 8.03.1990 r. zmieniły status bibliotek publicznych: z państwowych na samorządowe. Władze Tarnowskich Gór okazały wielkie zrozumienie dla potrzeb biblioteki. Dzięki finansowemu wsparciu gminy przeprowadzono w latach 1993 – 1996 remont i modernizację (zgodnie z projektem p. prof. Barbary Borkowskiej z Krakowa) wszystkich pomieszczeń biblioteki. Przystosowano ją również do obsługi osób niepełnosprawnych (podjazd, podnośnik dla wózków inwalidzkich, zaplecze sanitarne).
Na początku 1996 r. biblioteki publiczne z Mansfield (Wielka Brytania) przekazały w darze dla Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tarnowskich Górach około 3000 książek w języku angielskim. Umożliwiło to otwarcie w listopadzie 1996 r. wypożyczalni książki anglojęzycznej, która, wzbogacana systematycznie o tytuły w różnych językach obcych, zmieniła się w wypożyczalnię językową. Obecnie funkcjonuje ona w jednym pomieszczeniu z Wypożyczalnią Książki Mówionej. Ta, jedyna w całym powiecie, placówka gromadzi i udostępnia zainteresowanym literaturę na kasetach magnetofonowych adresując swe usługi przede wszystkim do osób niewidomych i niedowidzących.
W styczniu 1998 r. w bibliotece pojawiły się pierwsze komputery. Rozpoczęto wówczas retrospektywne opracowywanie zbiorów i równoległe wprowadzanie nowości. W 2000 r. trwały przygotowania do komputerowej obsługi czytelników. Drukowano wówczas i naklejano kody kreskowe na książki. W tym samym roku przystąpiono do elektronicznego zapisu czytelników. Do automatyzacji procesów bibliotecznych wykorzystano system „Prolib”, sprawdzony wcześniej m.in. przez Bibliotekę Śląską w Katowicach. W 1999 r. udostępniono czytelnikom stanowisko internetowe w Czytelni Czasopism, a od grudnia tego roku można już było znaleźć informacje o bibliotece na jej stronie internetowej (www.biblioteka.tgory.pl). W latach 2003 i 2004 Fundacja im. Andrzeja Urbańczyka w ramach programu „Internet dla bibliotek” wyposażyła w sprzęt komputerowy Filię nr 2 na os. Przyjaźń i Filię nr 9 w Strzybnicy.

Od 15 lipca 2002 r. na mocy porozumienia między Tarnogóskim Starostwem Powiatowym a Gminą Tarnowskie Góry Miejska Biblioteka Publiczna pełni rolę biblioteki powiatowej, sprawując nadzór merytoryczny nad 8 placówkami gminnymi i 18 filiami.
Filie MBP umożliwiają dostęp do książek mieszkańcom tarnogórskich dzielnic i osiedli. Najstarsza powstała w Strzybnicy w 1946 r. Liczba filii bibliotecznych zmieniała się. Placówki likwidowano (oddział w Opatowicach), łączono (filie z ul. Niedziałkowskiego i Bałkańskiej utworzyły Filię nr 2 z siedzibą w Domu Kultury „Jubilat”). W 1995 r. po oddzieleniu się Miasteczka Śl. od Tarnowskich Gór MBP straciła tamtejsze oddziały. W latach 1996-2002 ze względów finansowych przeniesiono kilka placówek bibliotecznych z dotychczas wynajmowanych pomieszczeń do budynków szkół i przedszkoli będących własnością gminy. Miało to miejsce w Lasowicach, Pniowcu, na Osadzie Jana, osiedlu „Przyjaźń” i w Strzybnicy.

Tarnogórska biblioteka zawsze starała się realizować jak najlepiej swe statutowe zadania, do których należą przede wszystkim gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie zbiorów. O zadowoleniu czytelników z ilości i jakości księgozbioru świadczą coroczne statystyki. Według sprawozdań z działalności bibliotek publicznych opracowywanych przez Bibliotekę Śląską w Katowicach w 2004 r. powiat tarnogórski (wraz z pszczyńskim) zajął I miejsce w woj. śląskim pod względem liczby zapisanych do biblioteki czytelników. W Tarnowskich Górach na 100 mieszkańców 33 było użytkownikami MBP.

Od początków swego istnienia biblioteka stopniowo rozszerzała zakres świadczonych usług kulturalnych i edukacyjnych wychodząc naprzeciw potrzebom i zainteresowaniom swoich czytelników. W latach 1991-94 działało Studium Języków Obcych, kilkakrotnie odbywały się warsztaty literackie i teatralne, spotkania z pisarzami: Andrzejem Drawiczem, Martą Fox, Andrzejem Żakiem, Januszem Poniewierskim. Biblioteka otwierała swe podwoje dla ludzi ciekawych, o różnych światopoglądach. Kilkakrotnie ze swoimi wykładami gościł tu buddysta Marek Witek, misjonarka siostra Teresa Romotowska ze Zgromadzenia Ado-ratorek Krwi Chrystusa opowiadała o życiu i zwyczajach Indian Ameryki Środkowej i Południowej, swoje wiersze prezentował ks. Zbigniew Bigaj. W Czytelni Czasopism odbywały się koncerty muzyczne. Tradycją stały się już biblioteczne wieczory kolędowe, w czasie których można było posłuchać zarówno znanej śląskiej wokalistki jazzowej Ewy Urygi, tarnogórskiego chóru „Kolejarz”, chóru kameralnego „Collegium Musicum” z Gliwic, jak i dzieci i młodzieży z okolicznych szkół i przedszkoli. Od 1996 r. istnieje w bibliotece Galeria „Antresola”. Wystawy tam prezentowane zawsze cechowała różnorodność zarówno prezentowanych technik (malarstwo, grafika, fotografia, rzeźba, witraż), jak i tematów. W„Antresoli” swoje prace przedstawiali m.in. znany czeski grafik Pavel Hlavaty (który jest zresztą autorem ekslibrisu MBP), tarnogórzanin prof. Werner Lubos, Marek Cieśliński, Mirosław Ogiński oraz wielu początkujących artystów. Szczególną uwagą i troską MBP zawsze otaczała dzieci. To dla nich odbywały się spotkania z Mikołajem, zabawy karnawałowe, pasowania na czytelnika, konkursy plastyczne i literackie, a wszystko po to, by od najmłodszych lat zachęcać je do korzystania z zasobów biblioteki i czerpania radości z kontaktu z książką.

Nie sposób wymienić wszystkich imprez, spotkań, wystaw i koncertów, jakie miały miejsce w MBP w czasie jej wieloletniej historii. Pozostaje mieć nadzieję, że przed tą instytucją kolejne dziesięciolecia, w czasie których zarówno ciekawych książek, jak i wydarzeń nie zabraknie.

Oprac. Małgorzata Kozioł