Czym na Śląsku płacono przed dwoma wiekami

Przed dwustu laty, kiedy to raczej nie posługiwano się banknotami, nie obowiązywał tu jeszcze system dzie­siętny, płacono monetami złotymi, srebrnymi i miedziakami o różnej wartości. Różnie je też nazywano. MeiBner (1805) tak opisuje monety, które wówczas spotkać było można na Śląsku:

„Wszystkie z całej Europy złote monety są tu w obiegu, szczególnie dukaty i friedrichsdory (pistole). Z srebrnych branden­burskie talary reńskie, 8-mio dobrogroszówki (Gute Groschen - dalej ggr.), 6 ggr., 4ggr., 2 ggr., 1 ggr. i pół groszówki. (12 fenigów = 1 ggr). Jednakże fenigi i dobre trojaki nie są przyjmowane według ich nominału, ale jako dwudenarówki.

Na Śląsku 1 talar reński czy branden­burski to 24 dobre grosze lub 30 srebrnych groszy (dalej sgr.) Srebrny grosz zwany był też czeskim. W obiegu były 6 sgr., 2 sgr., 1 sgr. (czeski). 6 denarów równało się 2 gro­szykom = 1/2sgr. Były też monetki 4-de­narowe, 3 denarowe, 2 denarowe i denarowe. 6 trojaków albo 12 denarów to jeden srebrny grosz. Zaś talar śląski równał się 24 sgr.

Już wtenczas srebrny floren, zwany też guldenem, przedstawiał wartość 16 ggr. lub 20 sgr. Kopa 6-denarówek lub 2-groszykówek (nie mylić grosza z groszykiem) to był 1 talar reński, zaś 48 takowych sztuk - 1 talar śląski. Ort talarowy to 6 sgr, ale były też inne 6 sgr., które spotykano raczej rzadko. Były też kopy.

1 grzywna (marka) to 32 sgr.
W Hrabstwie Kłockim 1 kopa to 70 kraj­carówek”.

Dalej przytoczę dosłowne tłumaczenie, które może wydawać się nam zawiłe, jednak dla ówczesnych ludzi było zrozumiałe: ,,4 denarówki albo 1 krajcar, to trzy takowe czynią 1 sgr., albo 90 - 1 talar reński.

3 de­narki lub 1 groszyk, to 120 takowych równa się 1 talarowi. 2 denary albo jeden trojak, to 6 takowych czyni 1 sgr. - 180 -1 talar. Czasami spotyka się też halerze, których 18 czyni 1 sgr. Są to rzadko spotykane monety, podobnie jak batzen (1 grosz cztero krajca­rowy).”

We Wrocławiu bito monety ze znakiem menniczym „B”. W obiegu były też monety z innych mennic.

Jeżeli uwzględnić, że na Górnym Śląsku, szczególnie w rejonie przygranicznym, często połowę obiegowych pieniędzy stanowiły polskie dukaty, złote, tymfy, orty, szóstaki, trojaki, szelągi i inne jeszcze, to galimatias był zupełny. A jednak ludzie jakoś sobie z tym radzili, a biada tym, co tego nie pojęli.

Kilkanaście lat później, już po wojnach napoleońskich, przeprowadzono w Niem­czech reformę pieniężną. Zlikwidowano dobre grosze, krajcary, groszyki, trojaki, denary i inną drobną monetę. Odtąd 1 talar równał się 30 srebrnym groszom, natomiast 1 sgr = 12 fenigom. Następna reforma pieniężna nastąpiła w r. 1875. Wtenczas wprowadzono dziesiętny system miar i wag a talary zastąpiono markami (1 tal. = 3 marki) i fenigami.

Edward Goszyk