Imprezy u Strzelców

Jednym z najbardziej popularnych miejsc wypoczynku oraz życia towarzyskiego tarnogórzan przez ponad sto lat był kompleks istniejącego od 1780 roku Bractwa Strzeleckiego (Schützengilde).

Wydarzenia II wojny światowej położyły kres istnienia organizacji, a w realiach powojennych jej reaktywacja stała się niemożliwa. Dopiero po przemianach schyłku lat 80-tych dwudziestego stulecia, towarzystwo ponownie zawiązano się w 1997 roku jako Bractwo Kurkowe (od 2003 roku Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Tarnowskich Górach). Ostatnie sześćdziesięciolecie okazało się nieubłagane i wręcz katastrofalne dla zabytków nieruchomych po wspomnianym związku, których metryka sięgała niejednokrotnie XIX stulecia.

Antoni Kruss dzierżawca lokalu brackiego i Parku Strzeleckiego w międzywojniu, fot. Wojciech Pilarczyk, Tarnowskie Góry 1930; wł. Muzeum w Tarnowskich Górach

 Po całym kompleksie pozostała jedynie, oddana do użytku w 1904 roku, Hala Strzelecka. Znaczenie tętniącego w ubiegłych wiekach życiem towarzysko-kulturalnym Parku Strzeleckiego uległo deprecjacji. Świadczy o tym potoczna nazwa używana na określenie tego miejsca, czyli „Małpi Gaj”.

Park Strzelecki w Tarnowskich Górach (Schützenpark) na Blaszynie (Blaschiene), pocztówka z ok. 1906 roku, wł. Beata i Jacek Kalke

Powstałe u schyłku osiemnastego stulecia Bractwo miało w swej pierwotnej formie spełniać funkcje siły prewencyjnej na wypadek zagrożenia miasta oraz szkolić pozostałych obywateli w używaniu broni palnej. Już jednak w połowie dziewiętnastego stulecia organizacja miała zdecydowanie charakter towarzyski, silnie też oddziaływała społecznie. W początkach XIX wieku na północnym przedmieściu Tarnowskich Gór – Blaszynie (Blaschiene) wybudowano siedzibę organizacji ze strzelnicą, wokół której urządzono ogród z kręgielnią przekształcony następnie w Park Strzelecki (Schützenpark). W następnych latach powstały tutaj dwie altany z kolumnadą (1878 i 1905), zadaszone podium dla orkiestry (1893), a cały teren ogrodzono drewnianym parkanem z bramą wejściową od strony ulicy Strzeleckiej (Schützenstraße). Ponadto od strony północnej, przy obecnej ul. Tadeusza Kościuszki oddano do użytku w 1904 roku nowoczesną strzelnicę. Do całego kompleksu prowadziła wychodząca od rynku tarnogórskiego ul. Strzelecka nazwana tak oficjalnie już 29 września 1814 roku.

Przez cały okres istnienia, niezależnie od przynależności politycznej miasta, w kompleksie kwitło życie towarzyskie i kulturalne. Dużą popularnością cieszyła się także znajdująca się w siedzibie organizacji restauracja, która wymieniona została wśród najważniejszych tarnogórskich lokali w Turystyczno Krajoznawczym Przewodniku po Województwie Śląskim (Katowice 1937) autorstwa Stanisława Berezowskiego. W imieniu organizacji obiektem oraz przylegającym doń kompleksem zarządzali dzierżawcy, którymi byli nierzadko członkowie towarzystwa. Funkcję tę pełnili: Uchter (ok. 1830), Joseph Weingart (w latach 1833 - 1839), Franz Erm z Miechowic (1839 - 1842), pochodzący z Gliwic Carl Hase (Hasse), ok. połowy XIX w., a po nim August Rother (do lat 70. XIX wieku) i Joseph Röbig (przełom XIX i XX wieku), Wilhelm Nowak (u progu lat 20. XX wieku), Antoni Kruss. W administrowanym przez nich Parku Strzeleckim i lokalu organizowano nieprzerwanie do 1939 roku bale, festyny, koncerty muzyczne, inicjowane przede wszystkim przez miejscowe Bractwo Strzeleckie.

Dużą popularnością cieszył się turniej królewski rozpoczynający się w drugim dniu Zielonych Świąt (Pfingsten), a towarzyszące mu imprezy skupiały setki uczestników. Szczególnie widowiskowym elementem wspomnianego święta, był pochód, który zapowiadał imprezę i przemieszczał się wśród muzyki, wystrzałów i wiwatów ulicami Tarnowskich Gór. Nie mniejszą popularnością cieszyła się także intronizacja króla strzeleckiego odbywająca się w siedzibie miejscowego towarzystwa i korowód, w czasie którego odprowadzano zwycięzcę do domu. W międzywojniu w okresie Zielonych Świąt przed siedzibą towarzystwa organizowano także lunapark, a w lecie występowała tutaj kilkakrotnie znana trupa cyrkowa Barańskich. Oprócz tej najważniejszej dorocznej imprezy brackiej w kompleksie strzeleckim odbywały się ważne dla dziejów Bractwa imprezy jubileuszowe z okazji 50, 100 i 150-lecia istnienia (1830, 1880, 1930), festyn i turniej z okazji poświęcenia sztandaru organizacji (16 – 19 września 1928r.), czy też zawody Górnośląskiego Związku Strzeleckiego (Oberschlesischer Schützenbund, 1905) i Okręgu Śląskiego Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich RP (1930). Miejscowa konfraternia organizowała tutaj zarówno w okresie pruskim, jak i międzywojniu imprezy o charakterze patriotycznym. Dla przykładu 18 marca 1897 roku odbyło się w kompleksie strzelanie i festyn z okazji odsłonięcia pomnika cesarza Wilhelma I, który znajdował się na dzisiejszym pl. Wolności (wówczas Wilhelmsplatz). Z kolei w okresie II Rzeczypospolitej coroczne zawody i zabawa uświetniały miejskie obchody polskiego Święta Narodowego w dniu

3 Maja. Warto także nadmienić, iż w międzywojniu organizacja udostępniała każdego roku pomieszczenia restauracyjne na siedzibę Komisji Poborowej na miasto Tarnowskie Góry i miejscowości będące dziś jego dzielnicami.

Krzysztof Gwóźdź
Dokończenie w następnym numerze