Skip to content
Freski tarnogórzanina Józefa Machwitza Drukuj Poleć znajomemu

 
 
Ponad pól wieku temu, podczas gorzkich żalów 22 lutego 1959 roku, ówczesny biskup krakowski Karol Wojtyła poświęcił freski i witraże w uroczo położonym, na stoku Tarnawskiej Góry, kościele. Autorem fresków był tarnogórzanin - Józef Machwitz (1900-1973).

Znamy go za sprawą publikacji, takich jak „Historia Tarnowskich Gór” oraz wystaw w Muzeum Śląskim w Katowicach i Muzeum w Tarnowskich Górach. Znamy go jednak tylko z jednej strony, którą należałoby określić jako marginalną w pracach artysty. Prezentowane tam pejzaże, akty i portrety nie były bowiem domeną jego twórczości. Większość jego prac stanowi malarstwo religijne: freski, malowidła i sgraffito – apostołowie, święci i męczennicy - ukazani na ścianach, sklepieniach i sufitach kościołów. Okres Wielkiego Tygodnia skłania by przypomnieć jedno z tych dzieł – freski w kościele w Tarnawie Dolnej w woj. małopolskim.

 
 
 
 
 
 
 
 
Kościół - p.w. Świętego Jan Kantego w Tarnawie Dolnej wzniesiony został w latach 1878-1882. Po zniszczeniach z okresu okupacji hitlerowskiej kościół był restaurowany w latach 50-tych, a w roku 1958 Józef Machwitz wykonał we wnętrzu polichromie ścienne.

 
 
 
 
Figuralne kompozycje ukazujące wydarzenia Wielkiego Tygodnia ułożone są w dwa pasy na ścianach nawy głównej - z przedstawieniami wydarzeń z Niedzieli Palmowej po prawej i Wielkiego Piątku po lewej stronie. Dopełnieniem tego cyklu jest przedstawienie Chrystusa Zmartwychwstałego na sklepieniu prezbiterium.

Na ścianach nawy wypisane są po każdej stronie cytaty z Ewangelii, a nad nimi odpowiadające im przedstawienia, podzielone elementami architektonicznymi na trzy części.

 
 
Po prawej stronie są cytaty i sceny z Ewangelii według św. Mateusza: [Mt. 21.08] A WIELKA RZESZA SŁAŁA SZATY SWOJE NA DRODZE, A DRUDZY OBCINALI GAŁĄZKI Z DRZEW I RZUCALI [Mt.21.09] NA DROGĘ WOŁAJĄC: HOSANNA SYNOWI DAWIDOWEMU. W środku widzimy więc Mesjasza na osiołku, towarzyszących mu apostołów i dziewczynkę rozsypującą kwiaty. W bocznych częściach przedstawiono kolejnych apostołów, witających go mieszkańców z gałązkami palmowym – i chłopca – który zgodnie ze słowami Ewangelii ściele szaty przed jadącym na osiołku Jezusem.

 
 
Po lewej stronie widnieją cytaty z Ewangelii według św. Jana: [J.19.15] A ONI ZAWOŁALI: PRECZ, PRECZ, Z NIM! [J.19.16] UKRZYŻUJ GO! WTEDY ZABRALI JEZUSA I WYPROWADZILI NA KALWARIĘ. Tutaj także postać Jezusa umieszczona jest w części centralnej, ale pośród oprawców i strażników. Po bokach widzimy: apostołów i Marię z jednej, a Żydów i rzymskich żołnierzy z drugiej strony.

Na sklepieniu prezbiterium znajduje się Chrystus Król odziany w białe szaty, z rozłożonymi ramionami - ukazuje rany na dłoniach, dowód zmartwychwstania. Po bokach klęczą w adoracji: Najświętsza Maria Panna i Święty Józef trzymający lilię. Ciekawostką jest rzadko spotykane przedstawienie Chrystusa Zmartwychwstałego w koronie.

Ponadto na bocznych ścianach prezbiterium malarz umieścił Wielkich Doktorów Kościoła: Hieronima, Grzegorza Wielkiego, Ambrożego i Augustyna, oraz dwie postacie aniołów, a nieco wyżej - tarcze z symbolami ewangelistów: anioła, lwa, byka i orła.

Wszystkie postaci na freskach Machwitza mają surowe i proste formy, podkreślone grubymi konturami. Przedstawione są najczęściej en face lub z profilu z rzadko występującymi skrótami perspektywicznymi Bardzo zredukowane i uproszczone są elementy tła – nie odrywające uwagi od głównych treści. Wszystko to nadaje malowidłom siłę i monumentalizm.

Tekst i zdjęcia: Marek Wojcik