Życie społeczno - kulturalne w Tarnowskich Górach w świetle prasy okresu międzywojennego

W Tarnowskich Górach w latach 1923 - 39 ukazywało się łącznie ponad 10 tytułów polskich gazet. Najdłużej, bo od 1923 do 1931r. istniał „Tygodnik na Powiat Tarnogórski”. Pismo poświęcone było sprawom lokalnym i wychodziło w 1923 i 24 roku raz w tygodniu, a od 1925r. dwa razy w tygodniu - w środy i soboty. Posiadało 8 stron i pięć głównych działów: urzędowy (do 1927r.), ogólny, lokalny, ogłoszeniowo - satyryczno - humorystyczny, radiowy (od 1927r.). W 1927 roku nastąpiła zmiana tytułu na „Tygodnik na Powiat Tarnogórski z dodatkiem Orędownik Powiatowy”, który od X.1927r. do IV 1939r. wychodził już samodzielnie raz w tygodniu w sobotę. Redakcja mieściła się w Tarnowskich Górach, Rynek 13.Od roku 1930 wychodziły „Nowiny - Tygodnik na Powiat Tarnogórski, Lubliniec oraz gminy Szarlej i Piekary Wielkie”. Początkowo „Nowiny” ukazywały się w każda środę i sobotę, a od 6 IX 1932r. w każdy wtorek, czwartek i sobotę tygodnia.

Pismo zmieniało kilka razy tytuł - po raz pierwszy od 3 IV 1932r. na „Nowiny - czasopismo północnej części województwa śląskiego”, potem od 1.III.1937r. na „Nowiny - popularny dziennik śląski”, w końcu od 3.IV.1937r. ukazywała się już pod nazwą „Wiadomości tarnogórskich”. Gazeta ukazywała się w środy i soboty i posiadała od 4 do 10 stron. Redakcja mieściła się w Tarnowskich Górach, Rynek 13. Innym długoletnim pismem ukazującym się od 1932 do 1938r. była „Gazeta Tarnogórska”. Posiadała 8 stron i 4 stałe działy: wiadomości ze świata i kraju, wiadomości z życia powiatu, sport i ogłoszenia. Przykładem tytułów, które ukazywały się krótko są: „Codzienne Wiadomości Śląskie” (10 numerów w 1933r.), „Gazeta Piekarska” (1937r.), „Nowiny Radzionkowskie” (1937r.), „Gazeta Śląska na powiat tarnogórski i lubliniecki” (1931 - 32r.), „Wiadomości Parafialne (1937 -38r.).

Prasa tarnogórska ukazująca się w okresie międzywojennym, to ciekawe źródło informacji na temat życia społecznego i kulturalnego miasta. Prezentowane były różne formy życia miasta m.in. przedstawienia widowiskowo - koncertowe, teatralne, seanse kinowe, wystawy.

Oprócz roli rozrywkowej niosły ze sobą coś bardzo ważnego dla Tarnowskich Gór, przyłączonych wraz z całym Śląskiem do Polski - nierozerwalną więź kulturalną z całym krajem. Tarnogórską scenę widowiskowo - koncertową tworzyły przyjezdne zespoły artystyczne. Przewinęło się ich przez miasto bardzo dużo, a każdy występ gromadził zawsze wielu widzów. Miejscem występów był Dom Ludowy, ale obok niego wyrosły nowe, takie jak: kina, kawiarnie, hotele, park a nawet rynek.

Oto przykłady występów, które zostały zaczerpnięte z prasy tarnogórskiej na przestrzeni lat 1924-1938 i podane w oryginalnej pisowni:

Dom Ludowy:
- 5.V.1924 - koncert artystów holenderskich - kwartet smyczkowy,
- 10.X.1926 - wieczór muzyczno-wokalny Śląskiego Konserwatorium Muzycznego z Katowic,
- 14.X.1927 - koncert skrzypaczki-wirtuozki Wł. Snod-Janowicz,
- 27.XI.1932 - koncert Chóru Bazyliki Jasnogórskiej,
- 23.IX.1933 - koncert Zespołu Kubańskich Kozaków pod dyr. Księżnej Elżbiety Gagarinowej,
- 13.III.1937 - występ koncertowo-teatralny Eugeniusza Dubrowina,
program: bałałajki, śpiew z towarzyszeniem fortepianu, gitary domny, pikollo, bałałajki
- 23.IV.1938 - występ baletu „Parnela”.

Kina:
„Apollo”
- 13-16.IX.1929 - występ strzelca afrykańskiego kapitana Leroy,
- 29-31.X.1929 - występ komika Mieczysława Mirskiego,
- 12.XII.1929 - występ Chóru Ukraińskiego pod kier. dyr.Kotko,
- 12-15.VIII.1930 - występ medium - telepaty Władzia Żwirki,
- 7 - 9.X. 1930 - występ „Trupy Rosyjskiej”,
- 21-23.X.1930 - występ baletu „Zabojkini”,
- 25-27.XI.1930 - występ rewi-teatru „Maska” dyr.J.Lubicz.
„Nowości”
- 8-12,1.1931 - występ Duetu tanecznego „Ley Wassia-Wania”,
- 12-14.IV1931 - występ „Trio Lisowskich”,
- IV-X 1931 - występ „Bosko - sztuki czarodziejskie”,
- X.1931-IVl932 - występ Rosyjskiego Zespołu „Bałałajka”, występ akrobaty Franke’go.

Hotele:
Hotel „Polonia” (restauracja i kawiarnia):
- 25.V.1924 - koncert Chóru Akademickiego Uniwersytetu Jagiellońskiego,
- 13.XII.l924 - koncert Zespołu Krakowskiego „Echo” pod kier.prof. Bolesława Walek-Walewskiego, także 21.XII. z udziałem słynnej śpiewaczki Opery Poznańskiej A.H. Drzewińskiej - pierwszy koncert polski w Tarnowskich Górach,
- 20.IV.1924 - koncert smyczkowy orkiestry Policyjnej Woj.Śl. pod dyr. Eryka Kopke,
- 14.V.1925 - koncert solistów Opery Krakowskiej.
- 11-12.V.1926 - występ „Basza-Bej”- magia, telepatia-hypnotyzm,
- 1-3.V.1926 - koncert Jazzbandu,
- 15.IV.1926 - koncert Krakowskiego Tow. Śpiewu „Echo”,
- 6.1.1932 - występ artystów scen warszawskich,
- 28.III-15.IV.1932 - występ humorzysty Józefa Rassek - zaprezentował humor o Tarn.-Górach,
- 21.IV.1935 - występ komika i recytatora Jana Bayera, artysty W-wy i Poznania, a oprócz tego ponawiane co pewien okres - kursy tańca dla wszystkich. Prowadzone np: przez p.Krause z Bytomia; w 1925 roku od 8 października, a przez K. Gruczyk w 1928 roku od 4 stycznia.
Hotel „Pod Lipami”:
- 1926 rok - codziennie radiokoncert - jedyny w mieście,
- 26.XII.1928 - koncert Orkiestry Salonowej 3 pułku ułanów,
- 7.IX.1929 - koncert Orkiestry Murzyńskiej z Poznania.
Kawiarnia „Silesia”:
- 4.V.1924 - otwarcie kawiarni; koncert pod kier.E Franke,
- 27.III.1924 - otwarcie w kawiarni małej sceny artystycznej;
program: tańce i humor Maryla Podolska, Smierngwch Grunwald, Erna Verno, Charly i Hedy Vrey,
- 1926 rok - codziennie koncert Jazzbandu,
- 1932 rok - od stycznia codziennie gościnne występy artystów; wstęp wolny,
- 1.1.1932 - komik i humorzysta Edward Jaskowski.

Rynek:
- 19.IX.1925 - koncert Kapeli Policji Woj.Śl. z K-c pod batutą Antoniego Zamoysklego,
- 5.VI.1927 - koncert Kapeli Policji Woj.Śl. z K-c z okazji przedstawienia Teatru Polskiego z K-c pt. „Kościuszko pod Racławicami”.
Park „ Sielanka Redena”:
- l.VIII.l926 - koncert Orkiestry Policji Woj.Śl. z K-c,
- 8. VIII.1926 - koncert Orkiestry Kopalni „Andaluzja”,
- 4.IX. 1926 - koncert Orkiestry Huty „Pokój” pod kier. Ernesta Zahela pt. „Noc Włoska”.

Inne:
- 23.I. oraz 8.III.1925 - występ tancerzy z Budapesztu Ruff Schwankopf i Ferrego Dworaka,
- 23.VI.l926 - koncert organowy kompozytora prof. Feliksa Nowowiejskiego w kościele parafialnym św. Piotra i Pawła,
- od l.III.1930 - koncert Kwartetu Salonowo - Jazzbandowego pod kier. skrzypka - solisty p. Wilka,
- 7-9.VI.1930 - Wielki Cyrk Konny W. Masayńskiego,
- 22.IV.1933 - koncert Orkiestry Marynarki Wojennej,
- 17.VII.1932 - Cyrk - Barańskich - „Najlepszy zespół artystyczny”.

Najczęściej odwiedzającym miasto artystą był, aktor i recytator scen warszawskich i krakowskich Leon Wyrwicz. W swoich tarnogórskich występach przedstawiał monologi i scenki satyryczne często własnego autorstwa. W prasie lokalnej z lat 1924 - 1937 jest wiele notatek informujących o jego pobycie w mieście m.in.:

- 7.VI.1924 - „Wieczór humoru w Polonii”,
- 4.XII1924 - „Wieczór humoru” z inicjatywy Tow. św. Wincentego a Paulo,
- 10.IV.1929 - występ; z udziałem orkiestry 11 Pułku Piechoty z inicjatywy Miejscowego Komitetu Letnich Kolonii dla dzieci,
- 9.III.1932 - występ z udziałem orkiestry 11 Pułku Piechoty z inicjatywy ZOKZ - Dom Ludowy,
- 17.IX i 3.XI.1934 - występ w Domu Ludowym.
- 25.V.1937 - występ w Domu Ludowym; z inicjatywy Polskiego Związku Zachodniego.

Tarnogórzanie byli wielbicielami wieczorów literackich. Często urządzano tego rodzaju spotkania najczęściej połączone z muzyką. Zapraszano wówczas wybitnych gości. Na przykład 12.V.1935 r. goszczono w Domu Ludowym Gustawa Morcinka. Występowali także poeci regionalni:

Janina Zabierzewska, Włodzimierz Żelechowski, nowelista Oswald Bulka. Znany wówczas krytyk literacki Paweł Musioł wygłosił odczyt pt. „Śląsk literacki”. Kierownikiem oprawy muzycznej wieczoru był skrzypek Jerzy Cetner prof. Konserwatorium Katowickiego.

Cdn.
Przygotowała: Joanna Kroczek.