Od Blachów do Warkoczów

Na przełomie wieków XV i XVI żyło w Rybnej 15 chłopów i 1 zagrodnik. Stał tu też prawdopodobnie młyn. W ciągu XVI stulecia, wraz ze wzrostem wydobycia rudy srebra i ołowiu na terenie osady, zwiększyła się i liczba ludności.

Pałac w Rybnej nocą

Mieszkali w drewnianych chatach zrębowych, krytych strzechą słomianą ustawionych wzdłuż drogi (obecnej ul. Powstańców Warszawskich). Z Rybnej, ze względu na znajdującą się tu siedzibę właścicieli - Blachów, zarządzano sporym obszarem okolicznych ziem, np. również tereny dzisiejszej Strzybnicy i Piasecznej.

Górnictwo na polach rybnieńskich rozwinęło się właściwie w XVI w. Wydobywany w jednym z 96 szybów kruszec przetapiano następnie zaraz na miejscu w hucie Skrizkyego. Istniała tutaj także płuczka. Było to urządzenie składające się z wielu połączonych korytek drewnianych, w których przepływająca woda oddzielała zanieczyszczenia od metalu, przygotowując go do przetopu. Od lat osiemdziesiątych tego wieku eksploatacja złóż zaczęła jednak słabnąć, by zaniknąć ostatecznie w latach wojny trzydziestoletniej (1618-1648).

 
Pałacowe wnętrza

Po upadku kopalnictwa miejscowa ludność zmieniła profesję. Na licznych dopływach rzeki budowano nowe młyny, urządzano kolejne hodowlane stawy rybne, uprawiano nawet chmiel do produkcji podstawowego wówczas napoju - piwa. Rozwijały się również inne dziedziny rolnicze i hodowlane, a wieś przeistoczyła się w zaplecze tarnogórskich hut, dostarczając m.in. drewna. Wprawdzie jeszcze około połowy XVII w. rozpoczęto prace nad budową sztolni Boże Dopomóż pod terenami Rybnej, jednak - jak się miało okazać - nigdy jej nie ukończono.

Pierwsi właściciele, rycerska rodzina Blachów, była panami tutaj aż do roku 1726. Następnie sprzedano majątek Janowi Kotulińskiemu. Kolejnymi dziedzicami Rybnej stali się w połowie XVIII stulecia Warkocze. Wieś zamieszkiwało wtedy 107 ludzi. Istniały tu 3 młyny oraz jeden folwark. Mieszkańcy należeli do parafii w Starych Tarnowicach. Tam około połowy XVIII w. utworzono szkołę przy plebani; uczęszczały tam i dzieci z Rybnej.

Na gruntach zakupionych w latach 1783-1790 przez hrabiego Redena od pana posiadłości, Karola Warkocza wybudowano największą na Śląsku hutę srebra i ołowiu „Fryderyk” (niem.: Friedrichshütte). Wokół zakładu postawiono nowe domy dla pracowników, dając w ten sposób początek nowej osadzie - Strzybnicy. Dalsza rozbudowa zmieniła oblicze rolniczej dotychczas Rybnej.

Wielu spośród mieszkańców wsi właśnie w hucie znalazło zatrudnienie. Ich liczba stale odtąd wzrastała, np. w 1828 r. żyło już we wsi 335 osób. Wiązał się z tym także rozwój przestrzenny wsi. Domy budowano odtąd nie tylko przy jedynej drodze, lecz również w pewnym od niej oddaleniu (tzw. wielodrożnica). Porzucano nietrwały materiał budowlany, jakim było drewno, na rzecz solidniejszego kamienia i cegły. Zmniejszyła się także odległość od szkoły. W 1819r. otwarto nową w pobliskiej Piasecznej.

Kamil Łysik,
Pałac w Rybnej i jego właściciele...