Stary zamek w Tworogu

W Tworogu po prawej stronie probostwa, przy tzw. pl. Św. Walentego stoi budynek z XVIII w. Przed dziesięcioleciami w połowie był spichlerzem, a w połowie więzieniem. Przez budynek poprowadzony przejazd, przez który swobodnie można było przejechać drabiniastym wozem. Kraty po więzieniu i ślady po bramie przejazdowej można zobaczyć do dziś. Wśród mieszkańców miejsce to zwyczajowo nazywano „Altes Schloss’...

  
Wnętrza pałacu w Tworogu przed 1945r.

Kronikarz z Tworoga, ks. Hoschek w 1795r. zapisał: „Był inny zamek zwany starym lub mniejszym, który stał niegdyś niedaleko od zamku większego...”. Do dziś w ogrodzie, przy spichlerzo-więzieniu można napotkać fundamenty po budynku który mógł być starym zamkiem. Wynikałoby z tego, że spichlerz został wybudowany częściowo na fundamentach poprzedniego budynku, kiedy ten stracił swoją użyteczność. Kilkaset metrów dalej, na parceli przyzamkowej w kierunku zachodnim został wybudowany przed 1679r. drugi zamek, prawdopodobnie przez hr. Jerzego Leonarda de Colonna. Ks. Hoschek odnotował: „W Tworogu jest zamek czyli pałac, nie bardzo rozległy, jednak regularnie zgodnie ze sztuką budowlaną wystawiony”. Dalej opisuje sielankowe miejsce, obfite w zieleniec. „Kaplica Najśw. Serca Jezusowego, stojąca na placu zamkowym pod bardzo wysokimi drzewami”. Faktycznie dęby i inne liściaste drzewa zachowały się do dzisiaj, natomiast okalające zamek lipy, wiązy i kasztanowce ze względy na wiek runęły lub zostały ścięte. Zanotował także, iż „Na środku placu przed zamkiem, wymurowana kolumna, na szczycie której przedstawiona jest figura Niepokalanej świętej Dziewicy...”. Najprawdopodobniej kolumna ta stoi dziś na cmentarzu przykościelnym, postawiona tam przez ks. Knosałę.

Jak wyglądał drugi zamek do dziś nie wiadomo. Nie udało się znaleźć żadnych dokumentów. Ciekawe, czy grafika starych pieczęci Tworoga odzwierciedlała ówczesny zamek, czy też jest tylko symbolicznym pokazaniem tego budynku.

Kiedy 200 lat temu, w sierpniu 1802r. ks. Hoschek odchodził na inną placówkę ostatnim zdaniem zanotowanym przez niego w kronice było: „W Tworogu podwyższono zamek w 1802r.” W tym czasie właścicielem zamku był hr. Filip de Colonna. Za jego rządów zamek został przebudowany, prawdopodobnie przez mistrza budowlanego Fryderyka Wilhelma Degnera. Zamek został poszerzony i powiększony. Można zatem przyjąć, że to już trzeci zamek. Otrzymał wygląd klasycystyczny, z zewnętrznym gładkim otynkiem, z mansardowym dachem krytym gontem, po środku ryzalit z głęboką wnęką i balkonem wspartym na kolumnach. Według miejscowego podania, owe kolumny były wykonanego z ostatniego wytopu żelaza w Tworogu. Świadek tamtych czasów urzędnik J.F.Zoellner zanotował: „Ostatnią dymarkę w Tworogu wygaszono w 1799r.” Kolumny mają 380 cm wysokości i ok. 50 cm. średnicy. Jeżeli są pełne to każda z nich waży ok. 130 cetnarów czyli ok. 7 ton.

Z czasów budowy balkonu zachowała się legenda o dziecku, które wypadło właśnie z tego balkonu. Na szczęcie jakowymś cudem nic mu się nie stało. W podzięce naprzeciw zamku jako wotum ustawiono figury trzech świętych. Z czasem przeniesiono je w pobliże kościoła.

Fryderyk Zgodzaj