300 lat temu
W ciągu XVII stulecia sytuacja miasta gwarków dosyć znacząco się zmieniła. Wprawdzie nadal Tarnowskie Góry były jednym z największych miast na Górnym Śląsku, ale „Złoty Wiek” należał już do wspomnień. Sytuacja finansowa miasta była wręcz dramatyczna. Przyszedł czas na reformy.

Pro memoria
Franciszek Miodek
Urodził się 11 grudnia 1915 roku w Siemoni w wielodzietnej rodzinie chłopskiej. Z Tarnowskimi Górami związał się w roku 1931 - najpierw latami nauki w Seminarium Nauczycielskim (matura - 1936), później - służbą wojskową w 73 pułku piechoty.

Echa naszych publikacji
Kościół w Sączowie
Rozwiązanie zagadki starej fotografii

W poprzednim numerze „Montesa...” opublikowaliśmy zdjęcie wnętrza świątyni autorstwa Jana Melcera, ze zbiorów jego córki p. Brygidy Melcer-Kwiecińskiej. Niestety nie wiedzieliśmy jaki kościół uwieczniono. Pomocni okazali się nasi czytelnicy.

Ze Strzybnicy w wielki świat
Bouterweckowie
Obaj przyszli na świat na początku XIX stulecia w Strzybnicy. Z domu rodzinnego wynieśli podobne zamiłowania do sztuki i historii. Wszystko wskazuje na to, że byli braćmi. Ojciec jednego z nich (a może obydwu) sprawował w pobliskiej hucie „Fryderyk” funkcję inspektora.

Dzieje zamku w Tworogu
Stary zamek
W Tworogu po prawej stronie probostwa, przy tzw. pl. Św. Walentego stoi budynek z XVIII w. Przed dziesięcioleciami w połowie był spichlerzem, a w połowie więzieniem. Przez budynek poprowadzony przejazd, przez który swobodnie można było przejechać drabiniastym wozem. Kraty po więzieniu i ślady po bramie przejazdowej można zobaczyć do dziś. Wśród mieszkańców miejsce to zwyczajowo nazywano „Altes Schloss’...

Historia lokalna
Z różnych stron Europy
Tarnowskie Góry swoje związki z Europą i narodami zamieszkującymi ten kontynent mają od zarania swych dziejów. Symbolicznym jest niejako, iż współzałożycielami miasta są przedstawiciele dwóch ważnych dla dziejów Europy Środkowej dynastii: Piastów i Hohenzollernów. Książę Opola i Raciborza Jan II Dobry i książę Karniowa margrabia Jerzy von Ansbach dali podstawy istnienia, pomyślnego rozwoju i bogactwa mieszkańców miasta.

Z dziejów oświaty w Tworogu
Nauczycielskie tradycje
W 1850r. powołano do szkoły w Tworogu 29 letniego Moritza Hawlitschka z Harbultowitz (można sądzić, iż jest to miejscowość położona koło Skoczowa) na stanowisko nauczyciela i administratora. Jak informował „Oberschlesische Wanderer” nr 44 z 30 X 1866r., 15 października ok. godz. 15.00 wybuchł pożar. W ciągu dwóch godzin ogień strawił 12 budynków, w tym szkołę. Ponad 120 ludzi pozostało bez dachu nad głową.

Kolejarze tarnogórskiej kulturze cz. III
Działalność Domu Kultury Kolejarza w Tarnowskich Górach od sierpnia 1953r. do 1968r. Zespół Teatralny za wystawienie w eliminacjach sztuki L.Kruczkowskiego „Niemcy” - zdobył nagrodę Ministra Kultury i Sztuki oraz 10 tys. zł. Zespół baletowy zajął I-sze miejsce w ogólnopolskich eliminacjach zespołów ZZK w 1958r. Tak samo oceniony został zespół muzyczny w 1959r.

Sławni na tarnogórskiej ziemi cz. V
Stanisław Jan Jabłonowski
Kasztelan krakowski, hetman wielki koronny
W Tarnowskich Górach dwukrotnie gościli przedstawiciele rodu Jabłonowskich. Byli to hetman wielki koronny i kasztelan krakowski Stanisław Jan oraz jego syn wojewoda ruski i kanclerz wielki koronny Jan Stanisław. Za każdym razem fakt ich wizyty przyćmiewała obecność polskich monarchów:, najpierw Jana III Sobieskiego potem Augusta II Mocnego.

Tarnogórskie świątynie
Kościół p.w św. Apostołów Piotra i Pawła
Katolicy tarnogórscy u zarania dziejów miasta należeli do parafii p.w. św. Marcina w Tarnowicach Starych. Aczkolwiek w 1519r. istniało już na terenie dzisiejszego miasta dość dużo jak na owe czasy domów to jednak nie możemy znaleźć śladu usiłowania utworzenia własnej parafii.

Rozmyślania o Górnym Śląsku
Śląski wzorzec
Próbujemy w „Montesie” dokonywać obrachunku z historią Górnego Śląska. Nasze publikacje niektóre „prawdy” próbują odkłamać, „białe plamy” - zapełnić. Chcielibyśmy także zajmować się sprawami związanymi z życiem regionu, jego obyczajowością i kulturą. Wbrew pozorom wielu z nich warto się bliżej przyjrzeć.

Tarnogórski Pegaz
Tropiciel Słów
Początek 2002 roku był dla tarnogórskich twórców i animatorów kultury podsumowaniem ubiegłorocznych dokonań, zwieńczonym wręczeniem nagrody Burmistrza. Wiceburmistrz Stanisław Beśka, podsumowując wydarzenia kulturalne minionego roku, docenił ich rangę (często miały zasięg regionalny, a nawet ogólnopolski). Niestety - podkreślił wiceburmistrz - jesienią pożegnaliśmy na zawsze wybitnego tarnogórzanina, honorowego obywatela naszego miasta, cenionego pisarza Bolesława Lubosza.

Z dziejów Rybnej
Od Blachów do Warkoczów
Na przełomie wieków XV i XVI żyło w Rybnej 15 chłopów i 1 zagrodnik. Stał tu też prawdopodobnie młyn. W ciągu XVI stulecia, wraz ze wzrostem wydobycia rudy srebra i ołowiu na terenie osady, zwiększyła się i liczba ludności.

Tarnogórski teatr amatorski
Ziemia tarnogórska znana jako kolebka górnictwa kruszcowego posiada także piękną kartę historyczną w walce o utrzymanie polskości w czasie plebiscytu. Doniosłą rolę w tej walce spełniały organizacje kulturalno-oświatowe i patriotyczne, a w szczególności zespoły chóralne, teatralne i muzyczne niosąc polską mowę i pieśń do wszystkich zakątków ziemi śląskiej.

Rys historyczny wodociągów cz.VIII
W okresie po I wojnie światowej, dla zaopatrzenia województwa katowickiego w wodę powołano do życia Górnośląskie Zakłady Wodociągowe, które między innymi zagospodarowały pogórniczy szyb „Staszic” w Reptach Śląskich i ze sztolni odwadniających pompowały czystą wodę pitną dla miast górnośląskiego okręgu przemysłowego ubogiego w zasoby wodne ze względu na jej zanik na skutek odbudowy górniczej.

Życie społeczno - kulturalne cz.I
W Tarnowskich Górach w latach 1923 - 39 ukazywało się łącznie ponad 10 tytułów polskich gazet. Najdłużej, bo od 1923 do 1931r. istniał „Tygodnik na Powiat Tarnogórski”. Pismo poświęcone było sprawom lokalnym i wychodziło w 1923 i 24 roku raz w tygodniu, a od 1925r. dwa razy w tygodniu - w środy i soboty.

Ziemięcice
Wiekowa, ale kosztowna szkoła
Z dokumentów parafialnych wynika, że nauką dzieci w Ziemięcicach zajmowali się przez długie lata organiści, którzy zapłatę otrzymywali z parafialnej kasy. Religii nauczali księża, a odpowiedzialnymi za edukację wiejskiej dziatwy byli proboszczowie.

Tarnogórski Konwikt Biskupi cz. II
Celem tego zakładu było, jak czytamy w regulaminie Kuratorium Konwiktu w § 2 „...dać katolickim uczniom, uczęszczającym do gimnazjum w Tarnowskich Górach, za opłatą pełną lub zaniżoną, mieszkanie i utrzymanie, a ponadto opiekę i wychowanie katolickie celem uchronienia ich przed niebezpieczeństwami, na które są narażeni uczniowie dojeżdżający lub mieszkający w otoczeniu nie dającym gwarancji wychowania katolickiego”.

Rozmyślania nad „Ziemiami Odzyskanymi”
Pojęcie „Ziem Odzyskanych”, mimo iż narodziło się wraz z zakończeniem II wojny światowej, bywa w dalszym ciągu często wykorzystywane w polskiej historiografii i publicystyce. Warto więc zastanowić się nad jego sensem oraz prawdziwością.

Szkolni Inspektorzy
Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Macierzy w 1922r. wśród najistotniejszych problemów, jakie się wówczas wyłoniły i od jakich tak wiele zależało, by młode państwo mogło normalnie egzystować i wykonywać swoje podstawowe funkcje, na czołowym miejscu znalazły się sprawy oświaty i kultury.

Historia najnowsza
Winda z Edwardem Gierkiem
Do szpitala w Starych Tarnowicach miała prowadzić dwupasmowa droga, której nigdy nie wybudowano w całości. Dzisiaj pacjenci docierają do Wielospecjalistycznego Szpitala Powiatowego im.Hagera od ul. Pyskowickiej, gdzie miało być zaplecze, łączące lecznicę z Górnośląskim Centrum Rehabilitacji.

Wspomnienia tarnogórzan
Wielkanoc u grofa
Przed świętami Wielkanocnymi w zamku hrabiego Krafta Henckel von Donnersmarcka panował nie mały rejwach. Kucharki przygotowywały kołocze, świąteczne baby i biszkoptowe baranki. Gotowały też ogromne ilości jajek w cebulowych łupinach. Ulubionymi były jajka gotowane w Wielką Sobotę z dużą ilością kminku oraz wędzona szynka.

Śląskie kamienie cz.VIII
Krzyże pokutne
Dwa krzyże pokutne znajdują się w parku przy muzeum regionalnym w Wodzisławiu Śląskim. Obydwa posiadają zachowaną formę krzyża łacińskiego. Pierwszy wyższy (88x44x26 cm) wykuty z piaskowca do 1978r. stał przy drodze pszowskiej. Posiada płaskorzeźbę wypukłego krzyżyka na osi skrzyżowania ramion.

Herbarz Tarnogórski
• Hörning •Tarnowscy • Wrbna

Śląskie rzemiosło
• Kowale ślusarze

Tarnogórskie Kolekcje
• Fotografie Jana Melcera
• Śląska porcelana
• Dawne widokówki