Niezwykły pieniądz

Powiat tarnogórski razem z innymi

Pojawienie się „notgeldów” - w dosłownym tłumaczeniu „niepieniędzy” - nie było w pełni legalne. Państwo wobec braku gotówki z konieczności jednak tolerowało ich pojawienie się.

W sierpniu 1914r. z chwilą wybuchu I wojny światowej, na terenie całych ówczesnych Niemiec odczuwany był dotkliwy brak pieniądza monetarnego o nominałach od 50 fenigów do 20 marek. Spowodowane to było poczynaniami państwa, starającego się zwiększyć swoje rezerwy złota, jak też reakcją ludności która pochowała złote i srebrne monety na „czarną godzinę”.

 
Wspólne notgeldy powiatów: tarnogórskiego, bytomskiego, katowickiego, pszczyńskiego, rybnickiego, zabrzańskiego;
oraz miast: Bytomia, Gliwic, Katowic, Królewskiej Huty

Aby zaradzić powstałym trudnościom władze samorządowe poszczególnych miast czy powiatów, a nawet większe przedsiębiorstwa szybko zdecydowały się na emisję prowizorycznego pieniądza zastępczego o ograniczonym czasie i terenie obiegu. Pojawiły się walory zwane notgeldami i nikt początkowo nie przypuszczał, że emisje tego typu występować będą w całej dekadzie 1914-1924. Zaowocowało to dziesiątkami tysięcy różnorodnych banknotów i bonów oraz tysiącami notgeldów monetarnych.

  

  
Notgeldy „Starego Wolnego Miasta Górniczego
Tarnowskie Góry”

Szczególnie dużo wystawców pieniądza tego typu pojawiło się na Górnym Śląsku, czyli ówczesnej rejencji opolskiej. Zdarzyło się, że miasta i powiaty: Bytom, Gliwice, Zabrze, Katowice, Królewska Huta (dziś Chorzów), Pszczyna, Rybnik i Tarnowskie Góry wydały wspólnie pieniądz o nominałach 5, 10, 20 marek na łączną kwotę 25 mln. Taką wartość miało w każdym razie zabezpieczenie tej emisji. Prawdopodobnie samych banknotów puszczono w obieg na większą sumę.

Notgeldy drukowano w Głogowie na papierze posiadającym znaki wodne. Dodatkowym zabezpieczeniem była sucha, okrągła pieczęć z niemieckim orłem i biegnącym otokowo napisem „Oberschlesischer Industriebezirk”. Wszystkie były numerowane. Nie podano daty emisji. Najprawdopodobniej wprowadzono je do obiegu w listopadzie 1918r.

Bronisław Wątroba