Rys historyczny budowy
i rozbudowy miejskich urządzeń wodociągowych

Od dnia 18 sierpnia 1835 roku produkcją i rozprowadzaniem wody dla Tarnowskich Gór zajmowały się władze miejskie. Dostawa wody ograniczała się do okresowego napełniania basenów na końcówkach sieci.

Zaraz po przejęciu wodociągów miasto przystąpiło do ich rozbudowy. Zaczęto wznosić budynek nadszybia-maszynownię oraz budynek stróża (rozebrany w 1912r.; zaś budynek maszynowni przebudowano w 1969r.). Koszt budowy tych dwóch obiektów wykonanych w 1835r. opiewał na 700 talarów.

Po ogłoszeniu przetargu mistrz Nygło z Królewskiej Huty zobowiązał się pisemnie do ustawienia obok szybu „Kochlera” już używaną, ale jeszcze w dobrym stanie maszynę parową z kondensacją, balansem i przekładnią o kołach zębatych oraz 2 kotłów parowych. Wartość tych robót wynosiła 1.200 talarów. Urządzenie gwarantowało produkcje 0,05 m3 (50 l) wody na minutę z głębokości 56 m.

W tym samym czasie w hałdzie od strony wschodniej szybu wybudowano zbiornik murowany otarty i do niego doprowadzono rury z urządzeń pompowych.

W kwietniu 1836r. rozpoczęto pompowanie wody w szybie „Kochlera” na koszt miasta po przebudowie. Już w 1841r. trzeba było wykonać remont przeciekającego zbiornika wodnego, a wkrótce potem kotłów parowych. Koszt ten obciążył budżet miasta kwotą 660 talarów.

Od 1835r. to jest od czasu przejęcia przez miasto zaopatrzenia w wodę, aż do 1843r. koszty związane z produkcją wody wynosiły 11.736 talarów, z czego koszty budowy to 5.559 talarów, koszty utrzymanie i reperacji to 6.177 talarów. Liczba mieszkańców w mieście ciągle wzrastała i wynosiła w 1858r. 5.006 osób. Zapotrzebowanie wody również mocno wzrosło. Wydajność pomp była wystarczająca, przekrój rur 2,5" nie pozwolił jednak na transport potrzebnej ilości wody do miasta. Woda magazynowana w zbiorniku otwartym na skutek wpływów atmosferycznych ulegała zepsuciu. Tak więc bardzo często zaczęto korzystać z wody w studniach publicznych.

Dla umożliwienia przesłania większej ilości wody do miasta ułożono w sierpniu 1858r. nowy przewód o średnicy 5" (125 mm) z ujęcia wody do miasta na Rynek, gdzie ustawiono stojak ciśnieniowy (zdrój czerpany) dla poboru wody.

Z uzyskanych rur 2,5" wykonano odgałęzienia w ul. Kościelnej (ks. Lewka) i na wysokości budynku Meisnera ustawiono drugi zdrój czerpany.

Szyb „Kochlera” stanowiący ujęcie wody posiadał przekrój geologiczny o głębokości 56,3 m, z czego przypadało na: suchy piasek drobny pod - 20,15m; żółty suchy piasek - 5,75 m; Piasek wodonośny, mokry żwirowaty - 13,1 m; glina zbita - 2,1 m; żółta glina z domieszką żeliwa i kruszywa - 6,3 m; mocny brunatny dolomit i wapień - 8,9 m.

Tarcza szybu posiadała kształt elipsy przy czym średnica duża wynosiła 2,2 m, a średnica krótka 1,5m.

W 1869r. przeprowadzono kolejną modernizację urządzeń wodociągowych w mieście. Obejmowała ona:

1. Wybudowanie drugiego basenu, otwartego zbiornika wody. Obok istniejącego zbiornika wymurowano drugi o wymiarach 10,6x13,8 m i 2,8m głębokości.

2. Skasowano istniejące na końcówkach przewodów zbiorniki dla poboru wody, zastępując je zdrojami czerpanymi.

3. Przedłużono doprowadzony do Rynku przewód wodociągowy o średnicy 125 mm układając wzdłuż ul. Krakowskiej nowy przewód o średnicy 100 mm aż do domu Botlandera (róg ul. Piłsudskiego).

4. Wybudowano sieć wodociągową o średnicy 80 mm na ul. Wilhelma (Piastowskiej) od Nowego Rynku (pl. Żwirki i Wigury): w ul. Górniczej aż do ul. Przemysłowej (Legionów); w ul. Ogrodowej (ks. Wajdy) aż do ul. Stalmacha; w ul. Kościelnej (ks. Lewka) od stojaka aż do ul. Gliwickiej (restauracji Perła obok kościoła).

5. Nową sieć uzbrojono w 13 zasuw odcinających oraz 15 hydrantów naziemnych.

6. Na nowej sieci ustawiono 9 zdrojów czerpalnych o konstrukcji „Widery”. Zdroje te jednak nie zdały egzaminu, gdyż otwieranie i zamykanie odbywało się przy pomocy kranu stożkowego, co spowodowało uderzenia wodne niszczące sieć. Przerobiono je więc zabudowując krany wolno otwierające.

7. Na skutek zaniedbań urządzenia pompowe 6 publicznych studni zostały zniszczone. Zbudowano na ich miejsce pompy ssąco-tłoczące uruchamiane ręcznie przy pomocy kół zamachowych.

Materiały ze zbiorów PWiK sp. z o.o.