|
M.Bacciarelli, Stanisław August w stroju koronacyjnym
|
Poniatowscy byli arystokracją bardzo świeżej daty. Zaledwie dziadek Stanisława, też Stanisław, był pierwszym senatorem w rodzie. Najpierw zrobił karierę w armii, wpierw szwedzkiej, później także polskiej. W senacie zajął najważniejsze krzesło senatora świeckiego, tj. kasztelana krakowskiego. Wielkim sukcesem było także jego małżeństwo z księżniczką Konstancją Czartoryską.
Rodzina jego żony zdobywała ogromne wpływy w Rzeczypospolitej i stworzyła nawet swoje własne stronnictwo - „Familię”. Czartoryscy to potomkowie w prostej linii wielkiego księcia Litwy Giedymina i bracia stryjeczni Jagiellonów. |
|
Wedle tych planów miał zostać królem Polski i wielkim księciem
Litwy Stanisławem III. Niestety młody książę nie bardzo był chętny do udzielania się w życiu publicznym.
Król dał mu kilka dochodowych królewszczyzn - dóbr królewskich, z których dochody częściowo szły do kieszeni dzierżawcy. Jego rozsądna gospodarka, zakładanie manufaktur, itp. pomogła mu stać się człowiekiem bardzo bogatym, zresztą jedynym z rodziny.
W Tarnowskich Górach
Do miasta Gwarków trafił 22 sierpnia 1784r. podczas jednej ze swych wielu podróży po Europie. W swoim diariuszu opisał wizytę: „...Droga z Raciborza do Tarnowitz większą częścią jest piaszczysta, przerzucają się bory. Wsie, budowle onych, bydło i konie robocze - wszystko zgoła na kształt taki, jak i w Polszcze. Wyjazd z Tarnowitz o godzinie wpół do szóstej. Lasem jedzie się sosnowym i piaskami trzy mile do wsi, w której stacja Psara nazwanej, należącej do grafa Pückler. Pół mile za nią granica
Polska i pierwsza wieś nazwana Polska Wola, należąca do Chrzanowskiego.
W okolicy Tarnowitz jest wiele pieców żelaznych; rachują, że im zwyczajnie piec wysoki czyni trzy do czterech tysięcy talarów intraty, ale jest tyż wiele pieców i mniejszych, które u drugich rudę kupują. Używają dosyć powszechnie węgla, któren zdaje się dosyć obfity. W tej okolicy najlepsza ruda i dosyć znaczne roboty są grafa [Erdmanna Gustawa] Henkla [von Donnersmarcka ze Świerklańca], któren z nich ma mieć do 16000 talarów intraty. Rudy błotnistej nie topią, wszystko ruda górna, jako próbki
okazują. Z dyspozycji królewskiej pan [Fryderyk Wilhelm von] Reden i administracja min na nowo tutaj osadzona już wynalazła wiele pięknego ołowiu i trzymającego powszechnie do 5 łutów srebra w cetnarze, Król [pruski] chce te roboty udoskonalić, wodę opuścić, a potym partykularnym oddać wziąwszy dla siebie bonifikację wydatku. Ten ołów znajduje się w minach Tarnowitz pod kamieniem i ziemią”
Z Polski w Europę
W czasie Sejmu Wielkiego działał w stronnictwie królewskim. Nawet uczestniczył w przygotowaniach prac parlamentu. Nie wierzył jednak w powodzenie Konstytucji 3 Maja. W 1791r. złożył wszystkie urzędy i wyjechał z kraju.
W Petersburgu spotkał się z królem po jego abdykacji. Po śmierci stryja wystąpił z pretensjami jako jego wierzyciel.
Po wyjeździe z Polski najpierw przebywał w Austrii, potem osiadł w Rzymie. Sprzedał wszystkie swoje dobra w kraju i całość fortuny przeniósł do Włoch.
Wielka miłość
Naprzeciw jego pałacu mieszkała sobie szewcowa - Kassandra Lucci. Jej mąż często podpity awanturował się. Po jednej z takich kłótni szewcowa schroniła się w pałacu Stanisława. Książę udzielił jej pomocy, a wkrótce zapałał - ze wzajemnością - wielkim uczuciem. Efektem było kilkoro dzieci.
Papież nie udzielił rozwodu szewcowej. Dwie córki i troje synów było zatem potomstwem nieślubnym. Mogli odziedziczyć nazwisko, ale na pewno nie tytuł książęcy.
Książęta di Monte Rotondo
Około 1820r. przeniósł się do Toskanii, gdzie nabył dobra Monte Rotondo. W 1830r. po śmierci męża, Kassandra nareszcie mogła zostać żoną Stanisława. On sam zmarł trzy lata później. Był ostatnim, któremu przysługiwał polski tytuł książęcy.
Jego córki wyszły za mąż za włoskich arystokratów. Jedna z wnuczek margrabianka Maria Anna di Ricci została żoną słynnego Aleksandra Walewskiego, naturalnego syna cesarza Napoleona I i Marii Walewskiej.
Synowie Stanisława, Karol i Józef Michał w 1848r. uzyskali tytuł książęcy. Odtąd ich nazwisko brzmiało: Poniatowski książę di Monte Rotondo.
Żołnierz i minister
Daleki potomek Józefa Michała, książę Andrzej zgłosił się w 1940r. (miał wówczas 19 lat) do Pierwszego Pułku Pancernego Brygady gen. Stanisława Maczka. Razem z nią przedostał się do Anglii, a potem walczył w 1944 i 1945 r. na froncie zachodnim. Zginął na polu chwały 22 stycznia 1945r.
Jego brat stryjeczny książę Michał był w latach 70-tych francuskim ministrem, najpierw zdrowia i opieki społecznej, później spraw wewnętrznych. Choć są obywatelami Francji, wiedzą, że mają polskie korzenie.
Artur Kozłowsk
|
