Tarnogórska prasa

Oblicze polityczne i własnościowe prasy polskiej w powiecie tarnogórskim w latach 1922-1939

W okresie międzywojennym ukazywało się na terenie powiatu tarnogórskiego aż jedenaście tytułów polskich czasopism, (a tylko dwa niemieckie: „Tarnowitzer Zeitung” i Tarnowitzer Kreis und Statblatt”), z czego większość miała bardzo krótki żywot, ale były i takie, które ukazywały się przez dziewięć („Tygodnik na Powiat Tarnogórski”) czy osiem lat („Nowiny”), wspomniane tytuły, które wychodziły w Tarnowskich Górach w latach 1922-39 to „Orędownik Powiatowy na Powiat Tarnogórski”, „Tygodnik na Miasto i Powiat Tarnowskie Góry i Okolicę” , „Tygodnik, Orędownik Powiatowy na Powiat Tarnogórski”, „Gazeta Tarnogórska”, „Nowiny”, „Nowiny Radzionkowskie”, „Wiadomości Tarnogórskie”, „Codzienne Wiadomości Śląskie”, „Głos Radzionkowski”, „Gazeta Radzionkowska”, „Gazeta Śląska”, „Goniec Tarnogórsko - Lubliniecki”.

Pierwsza polska gazeta zaczęła wychodzić w powiecie dopiero w l922 roku. Sytuacja w tarnogórskim przedstawiała się więc gorzej niż w innych rejonach Górnego Śląska, które posiadały już takie tradycje. Pismem tym był „Orędownik Powiatowy na Powiat Tarnogórski”, „Orędownik” miał charakter gazety urzędowej i był wydawany przez Wydział Powiatowy. Zawierał sprawozdania administracji powiatowej, zarządzenia wojewody, czy rozporządzenia ministerialne. Na początku 1924 roku „Orędownik” połączył się z wydawanym od października 1923 roku „Tygodnikiem na Miasto i Powiat Tarnowskie Góry”. W ten sposób powstał „Tygodnik, Orędownik Powiatowy na Powiat Tarnogórski”.
Gazeta ukazywała się raz, a po pewnym czasie dwa razy w tygodniu, nakładem Drukarni Polskiej Konstantego Lipskiego. „Tygodnik” był kombinacją pisma urzędowego i ogólno informacyjnego. W 1927 roku z gazety tej powstały dwa osobne wydawnictwa; „Orędownik Powiatowy na Powiat Tarnogórski” i „Tygodnik na Powiat Tarnogórski”. „Orędownik” ukazywał się do l kwietnia 1939 roku. Natomiast „Tygodnik” do momentu śmierci, właściciela gazety, Konstantego Lipskiego w styczniu 1931 roku. Wtedy to Drukarnia Polska została przejęta przez nowych wydawców, którzy rozpoczęli wydawanie „Nowin”.

„Tygodnik” był gazetą typowo narodowo - chrześcijańską. W przeciwieństwie do innych gazet wychodzących w Tarnowskich Górach nie było w niej akcentów szowinistycznych i antysemickich. W numerze z 24 stycznia 1925 roku oddano hołd zmarłemu Alarichowi Sauerowi, wydawcy „Tarnowitzer Kreis und Stadtblatt”, podkreślając, że tutejsza mniejszość niemiecka straciła w jego osobie bardzo poważną siłę. 14 stycznia 1931 roku zmarł Konstanty Lipski współwłaściciel Drukarni Polskiej i „Tygodnika na Powiat Tarnogórski”. W posiadanie firmy wszedł jeden ze wspólników Juliusz Kapuściok, który porozumiawszy się natychmiast z Winfrydem Gruszką, wydawcą konkurencyjnych „Nowin” nakłonił go do współpracy i udostępnił lokale oraz wyposażenie Drukarni Polskiej, l lutego „Tygodnik” został zamknięty, wydawcą „Nowin” pod redakcją Gruszki stała się Drukarnia Polska.

„Nowiny” ukazywały się w latach 1930-1937. Pierwszy numer pojawił się z datą 24 grudnia 1930 roku (wydawany w drukarni Mariana Całki przy ulicy Barbary l), a ostatni 25 marca 1937 roku. Od marca 1931 roku czasopismo wychodziło dwa razy w tygodniu - w środy i soboty, a od listopada 1931 trzy razy w tygodniu - we wtorki, czwartki i soboty. Wydawcą i redaktorem naczelnym gazety był Winfryd Paweł Gruszka,

Początkowo „Nowiny” nosiły podtytuł „Tygodnik na Szarlej, Wielkie Piekary oraz Powiat Tarnowskie Góry”. Od kwietnia 1932 roku następuje zmiana podtytułu na „Czasopismo Północnej Części Województwa Śląskiego”. W 1937 roku jeszcze raz zmieniono podtytuł, tym razem na „Popularny Dziennik Śląski” (zmiana była podyktowana tym, że informacje obejmowały również powiat lubliniecki). Gazeta siliła się na neutralność polityczną jednak w rzeczywistości miała charakter chadecki. Na jej łamach często pojawiały się artykuły krytyczne w stosunku do posunięć rządu.

Monopol „Nowin” próbowali złamać pro rządowcy, którzy namówili Mariana Całkę do firmowania nowego przedsięwzięcia prasowego. Nadano mu tytuł „Gazeta Śląska” i wypuszczono w Tarnowskich Górach pod koniec listopada 1931 roku. Ukazało się jedynie dziesięć numerów tego pisma, którego podtytuł brzmiał:

„Czasopismo na Powiat Tarnogórski i Lubliniecki. Organ Społeczno-Oświatowy” Gazeta nie znalazła odzewu. Bez skutku nawoływała, miejscową społeczność do współpracy i nadsyłania tekstów. Nie mając o czym pisać, zamieszczała wyciągi z akt metrykalnych urzędu stanu cywilnego.

Nie ustało natomiast wydawanie „Nowin”, w których znaleźć można było doniesienia z kraju i ze świata, oraz omówienie bieżących spraw lokalnych. Publikowano komunikaty starostwa, kalendarz zebrań organizacji i związków. Sporo miejsca poświęcano sprawom oświaty i życia kulturalnego. Jednakże specjalnością pisma stało się radio, wszystko co dotyczyło radia, począwszy od techniki, a skończywszy na omawianiu programów i audycji. Doszły do tego sylwetki ludzi radia, wywiady i humor radiowy.

Joanna Stomska
Ciąg dalszy w następnym numerze