|
Lokowane prawdopodobnie jako miasto, pojawiły się Zbrosławice
na kartach historii około 1300 roku. Przy tej okazji należy wyjaśnić kwestię
datacji wioski. Pojawia się bowiem tu często data 1256 r. Obecne Zbrosławice
składają się z kilku pomniejszych wiosek, wchłoniętych na przestrzeni dziejów.
Największą i najpóźniej włączoną do Zbrosławic osadą są Kępczowice. To właśnie
ta miejscowość jest datowana na 1256 r. Jak pisze Johannes Chrząszcz, z tego
roku posiadamy informację, że Kępczowice uiszczały dziesięcinę w zbożu na rzecz
proboszcza pyskowickiego. Problem polega tylko na tym, że nieco dalej pisze on
o Miedarach i Wilkowicach płacących biskupowi wrocławskiemu. Informacja ta jest
wzięta z pewnością z Liber fundationis Episcopatus Wratislawiensis datowanej na
przełom XIII i XIV wieku. Należy więc datę 1256 r. traktować bardzo ostrożnie.
Jeszcze większe wątpliwości budzi hipoteza założenia Zbrosławic. Nazwa
miejscowości pochodzi bowiem niewątpliwie od imienia Zbrosław (Sbroslaus).
Zwykle przyjmuje się, iż był to sławny kasztelan opolski, pochodzący ze Ścinawy,
Zbrosław. Człowiek bardzo majętny i posiadajacy włości w różnych częściach
Śląska. Problem w tym, że z dużym prawdopodobieństwem nie posiadał on ziem na
interesującym nas terenie. Mało tego, w czasie kiedy mogły zostać lokowane
Zbrosławice żyło na Górnym Śląsku blisko dziesięciu Zbrosławów (nie licząc tych,
których historia nie zanotowała). Każdy z nich mógł założyć w dolinie rzeki
Dramy miejscowość, która w początkach swego istnienia znajdowała się
w posiadaniu rodziny Zbrosławskich.
Części obecnych Zbrosławic na przestrzeni dziejów
Zbrosławice
1780 na terenie miejscowości: kościół, szkoła, folwark, 9 gospodarstw kmiecych,
20 zagrodniczych, 188 mieszkańców
1830 (Broslawitz, Broslawice), poczta Pyskowice, dziedzictwo Ernsta v. Stockmanns,
43 domy, 1 folwark, 322 mieszkańców (4 ewangelików, 10 Żydów), szkoła, 1
nauczyciel, przy Dramie tartak, na zachodnim krańcu 3 młyny wodne, wapiennik
należąca do majątku, kuźnica żelaza, 1 fryszerka (obydwie nie działają)
1845 właściciel major Ferdinand v. Logau, 38 domów, 525 mieszkańców (5 ew., 9
Żydów), archiprezbiterat Pyskowice, miejscowości wchodzące w skład parafii:
Zbrosławice, Georgendorf, Kempczowitz, Larischhof, Miedar i Groß Wilkowitz.
Szkoła katolicka, 1 nauczyciel (także dla Kępczowic), należąca do właściciela
gorzelnia, 10 zakładów rzemieślniczych,
1855 492 mieszkańców,
1861 629 mieszkańców,
1864 baron von Falkenhausen, właściciel położonego na górnym końcu zamku
z gospodarstwem o wielkości 1874 mórg, uprawiane: rzepak, wszystkie rodzaje
zbóż, łubin, kartofle; wieś: 13 gospodarstw kmiecych, 20 zagrodniczych i 10
chałupniczych, uprawia się: wszystkie rodzaje zbóż, łubin, kartofle, kapusta,
Drama wypływa ze sztolni Fryderyka, napędza 2 młyny we wsi; szkoła z 139 dziećmi
ze Zbrosławic i Kępczowic
1939 Dramatal Ost w całej gminie 3036 mieszkańców
Kępczowice
Nazwa pochodzi od słowa „kępa” (niem. Hügel). Po raz pierwszy wymieniona w 1256
r. (dziesięcina zbożowa na rzecz kościoła w Pyskowicach).
1780 folwark, 7 gospodarstw kmiecych, 11 zagrodniczych i chałupniczych
1830 (Kemptschowitz, Kemczowice)
własność Karla v. Koschützki należały do patrymonium wilkowickiego (czyli
należały do tego majątku, i podlegały władzy patrymonialnej właściciela Wilkowic)
22 domy, 138 mieszkańców (1 ewang., 8 Żydów), 2 młyny wodne, 1 tartak, 1
wapiennik, 2 folwarki: jeden we wsi i drugi poza nią, zwany Neuhof
1845 27 domów, 276 mieszkańców (1 wyznania ewangelickiego, 13 Żydów), folwark we
wsi, 2 młyny wodne, 1 tartak, wapiennik, 1 karczma, 5 zakładów rzemieślniczych
1864 właściciel Adalbert von Koschützki, 2 półkmiece (Halbbauer) gospodarstwa,
17 zagrodniczych, 2 półzagrodnicze, 2 chałupnicze, 2 właścicieli młynów
Neuhof
Folwark należący do Kępczowic.
Nierada
1830 (Nierada) dziedzictwo Stockmannsa 15 domów, 73 mieszkanców (wszyscy
katolicy), kościół katolicki w Kamieńcu (ta część należała do parafii
w Kamieńcu), powiat toszecki (pozostałe części to powiat bytomski), kuźnica
należąca do właściciela wsi, pracuje przy niej 7 robotników, wydajność 4000
cetnarów surówki, fryszerka (do właściciela), 4 pracowników, wydajność 800 sztab
żelaza
1845 należy do grafa Henckel v. Donnersmarck 12 domów, 136 mieszkańców (2 ew.)
parafia Kamieniec, pow. toszecko-gliwicki, 1 gospoda, 4 zakłady rzemieślnicze,
piec (należący do majątku), w 1840 obsługiwany przez 13 ludzi, wydajność 15 500
cetnarów, fryszerka
Georgendorf
Kolonia założona w 1777 r. przez von Kalinowskiego.
Obecnie jest to część Wilkowic.
***
PARAFIA
Kościół parafialny p.w. NMP wymieniony został po raz pierwszy w 1447 r. Obecna
budowla pochodzi z XVII w. Jest zbudowana z wapienia, we wnętrzu znajdują się
płyty nagrobne z figurami zmarłych naturalnej wielkości z początku XVII -tego
stulecia: Jerzego (Georg) von Larisch und Nimsdorf aus Broslawitz, sędziego
ziemskiego (Landrichter) księstwa opolsko-raciborskiego i Anny von Larisch,
zmarłej 3 sierpnia 1616. W kaplicy nagrobnej spoczywa m.in. landgrafina
Petronelle von Hessen-Darmstadt, która w 1707 r. podarowała kościołowi figurkę
Matki Boskiej. Od 1954 r. kościół stał się ponownie miejscem pielgrzymek
Zarys dziejów parafii
1842 Archiprezbiterat Pyskowice. Liczba wiernych: 1400. Do parafii należą:
Miedary, Wilkowice, Kępczowice, Kolonia Laryszów, Georgendorf. Szkoła w Zbrosławicach,
1 nauczyciel, 127 uczniów, poza tym w Wilkowicach (1 nauczyciel, 123 dzieci) i Miedarach
(1 nauczyciel, 111 dzieci)
1851 Liczba wiernych: 1495. Proboszcz Franz Żurek z Opola, święcenia 24.05.1834,
inwestytura 3.10.1839 r.
1859 Liczba wiernych: 2350. Dwie kaplice na miejscu i jedna w Laryszowie.
Kapłani: Franz Żurek, proboszcz, pochodzący z Opola, urodz. 2.10.1807,
wyświęcony
24.05.1834, inwestytura 3.10.1839. Posiada znajomość jęz. polskiego
i niemieckiego; Franz Cieślik, z Opola, kapłan, ur. 23.01.1830, wyśw.
28.06.1856. Posiada znajomość jęz. polskiego i niemieckiego.
Szkoła w Zbrosławicach, 1-klasowa, 126 uczniów, poza tym w Wilkowicach (1-kl.,
102) i Miedarach (2-kl., 182).
1891 Język ludności: polski. Liczba wiernych: 2556 katolików, 233 protestantów,
36 Żydów, Zbrosławice: 491 kat., 5 protest., 21 Żydów, Kępczowice: 271 kat., 2
pr., 1 Żyd, Kolonia Georgendorf: 102 kat. Dwie kaplice na miejscu i jedna w Laryszowie
Kapłan: Reinhold Paul (potem Duczek - dopisane ołówkiem) proboszcz, urodz.
17.10.1837 w Krapkowicach, wyświęcony 28.06.1864, inwestytura 4.09.1839. Posiada
znajomość jęz. polskiego i niemieckiego. Patron: właściciel dobra rycerskiego
von Baildon auf Lubie.
Szkoła w Zbrosławicach, 3-klasowa, 130 katolickich dzieci i 8 żydowskich, poza
tym w Wilkowicach (3-kl., 119 kat. i 3 prot.) i Miedarach (3-kl., 145 kat. i 1
prot.).
1902 Liczba wiernych całej parafii: 2152 katolików, 213 protestantów, 21 Żydów,
Zbrosławice: 450 kat., 14 Żydów, Kępczowice: 265 kat., 9 pr., Kaplica mszalna w Laryszowie
Kapłani: Florian Sobotta: proboszcz, urodz. 18.09.1870 w Sacrau (pow.
kozielski), wyświęcony 23.06.1896, inwestytura 2.04.1900. Posiada znajomość jęz.
polskiego i niemieckiego. Patron: właściciel ziemski Zbrosławic, Miedar,
Kopaniny.
Szkoła w Zbrosławicach, 3-klasowa, 149 katolickich dzieci, 2 prot. i 3
żydowskich, poza tym w Wilkowicach (3-kl., 130 kat. i 2 prot.) i Miedarach
(4-kl., 211 kat. i 1 prot., 3 żyd.).
Henryk Niestrój
|
