|
W szkole w Potępie zatrudniony został jako II nauczyciel
Grondei z Gwoździan. Na Wielkanoc 1934 r. przejął opiekę nad I klasą. Latem 1935
r. razem z kierownikiem Beckiem brał udział w szkoleniu NSLV.
Po odejściu Heinetzkiego przyszedł kandydat na nauczyciela Alois Titze. Na
początku roku szkolnego w 1935 r. odszedł do Wiśnicza, a na jego miejsce na
stanowisko III nauczyciela przyszedł stamtąd Winfried Weiss. Podczas wakacji
jesiennych w 1935 r. brał udział w szkoleniu w Pilchowicach. W lutym - marcu
1937 r. zastępował Kubitza, II nauczyciela w Brynku.
ZPORR w Potępie
 12
stycznia Wojewoda Śląski Lechosław Jarzębski i Wójt Gminy Krupski Młyn Jan
Murowski podpisali umowę na finansowanie modernizacji i termorenowacji
budynku Szkoły Podstawowej w Potępie. Prace rozpoczną się od połowy
września. Zgodnie z projektem będzie siedzibą szkoły i przedszkola, wzbogaci
się o nową kuchnię, stołówkę, wymienione zostaną okna, drzwi, instalacja
centralnego ogrzewania, odnowione zostaną klasy. Ściany i strop zostaną
ocieplone i pokryte nową elewacją. 75 % remontu pokrywa Europejski Fundusz
Rozwoju Regionalnego, 10% pochodzi ze środków Miniserstwa Gospodarki, Pracy
i Polityki Społecznej, natomiast 15% to środki własne gminy, o których
połowę, w formie wniosku o dotację, zwrócono się do Wojewódzkiego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. |
Po wybuchu II wojny światowej wszyscy nauczyciele zostali
powołani do wojska. Grondei i Weiss brali udział w kampanii zachodniej. Później
zostali urlopowani ze swych jednostek i 28 sierpnia przystąpili do pracy. 1
lutego 1941 r. ponownie powołano ich do armii. Osiem dni później Grondei miał
wypadek. Po rekonwalescencji wysłano go do garnizonu do Strassburga.
1 listopada 1941 r. Weiss został przeniesiony do szkoły głównej w Chorzowie.
Stanowisko II nauczyciela pozostało nie obsadzone. 17 września 1942 r. na
stanowisku nauczyciela pomocniczego została zatrudniona Charlotte Obst. Wiosną
1944 r. brała udział w kursie pomocników nauczycielskich we Frankfurcie nad
Odrą. 11 stycznia 1944 r. została zatrudniona dodatkowo także jako nauczyciel
pomocniczy panna Schweppe. Obydwie panie pracowały w szkole pod kierownictwem
Franza Becka, gdy na przełomie 1944 i 1945 r. do Śląska zbliżył się front
wschodni. W Kronice Szkolnej brak informacji, co stało się z nauczycielkami oraz
Beckiem.
Dzieje Potępy i okolic
w świetle zapisów Kroniki Szkolnej.
Autorzy Kroniki Szkolnej oprócz zapisów dotyczących bezpośrednio szkoły,
nauczycieli, czy uczniów opisali także wiele faktów z życia społeczności
lokalnej oraz wydarzeń jakie miały miejsce w bliższej i dalszej okolicy. Są
także w miarę kolejnych lat zapisów coraz dokładniejsze dane dotyczące np.
pogody, czy lokalnych wyników wyborów parlamentarnych i samorządowych.
Mieszkańcy Potępy i okolic
Jednym z pierwszych wydarzeń, którego świadkiem byli nie tylko uczniowie szkoły,
były jesienne manewry w 1908 r. W samej osadzie zakwaterowani zostali żołnierze.
Trzy lata później proboszcz z niedalekiego Tworoga Nikolaus Knosolla przeszedł
do Dobrzenia Wielkiego koło Opola. Jego następcą został ksiądz Karl Faschig z
Rybnika.
16 maja 1915 r. w niedalekim Tworogu bp sufragan wrocławski udzielił sakramentu
bierzmowania. Latem następnego roku na wsi przebywały dzieci z miast, w ramach
wypoczynku wakacyjnego.
Wybory gminne w 1919 r. przyniosły zwycięstwo Polakom (7 miejsc na 12). Oni tez
wybrali naczelnikiem gminy Franza Pilarskiego. Dwa lata później w utworzonej
Straży Gminnej znalazło się 7 Polaków i 3 Niemców. Po zakończeniu II powstania w
regionie stacjonował oddział Anglików.
Szeroko opisane są wydarzenia III powstania śląskiego jak również fakty związane
z podziałem Śląska w 1922 r. Latem w osadzie miał miejsce tumult. Na początku
lipca napadnięto oberżę Kubitza. Kilka tygodni później ustanowiono posterunek
policji, który istniał nieco ponad rok. Jesienią powstała we wsi stacja celna.
12 października 1924 r. w sąsiednim Tworogu bp sufragan wrocławski udzielał
sakramentu bierzmowania. Kilka dni później celnicy przenieśli się do
wybudowanych dla nich nowych domów w Pustej Kuźnicy.
Na przełomie 1924 i 1925 r. zbudowano drogę z Tworoga do Potępy. Wydarzeniem
1925 r. zaś był spis powszechny, dokonany 16 czerwca. Rachmistrzami spisu byli
nauczyciele. Potępa liczyła wówczas 682 osoby.
Do Potępy zawitała radiofonia. Wiosną 1926 r. było już 4 abonentów. Jedna z
instalacji radiowych zamontowana była na szkole. Późnym latem tego samego roku w
osadzie powstał Związek Kombatantów, który w późniejszych latach odgrywał
znaczącą rolę kulturalną i społeczną. Często organizował on festyny dla
mieszkańców wsi i okolic. W tym samym czasie mieszkańcy po raz pierwszy zajęli
się sprawą elektryfikacji osady.
1 stycznia 1931 r. do Potępy przyłączono Otmuchów. W lutym 1931 r. szkoła
otrzymała swój pierwszy radioodbionik.
11 października 1931 r. powołano w osadzie Związek Katolickich Robotników i
Mężczyzn. Organizacja liczyła 30 osób. Bardzo zła sytuacja gospodarcza sprawiła
iż wielu mieszkańców było dotkniętych bezrobociem.
Szerokim echem odbiło się zamordowanie w 1932 r. Piecucha z partii
komunistycznej. W Kronice... jest dosyć dokładny opis samego zajścia jak również
późniejszych skutków, czyli sądu, wyroku, w kolejnych latach wypuszczenia
sprawców z więzienia.
Drugi spis powszechny w okresie międzywojennym przeprowadzono 17 czerwca 1933 r.
W Potępie mieszkało wówczas 813 osób. Późną jesienią tego samego roku dokonało
się ostateczne całkowite zelektryfikowanie osady. Latem 1934 r. w Otmuchowie
powstała stacja kolejowa. Rok później w domu burmistrza utworzono stację
pielęgniarek NSV. Od lutego 1936 r. zmieniono nazwę osady na Wüstenrode. Nazwa
ta wg tłumaczenia nauczyciela Becka, prowadzącego Kronikę..., miała nawiązywać
do nazwy sąsiedniej osady Wüstenkammer (Pusta Kuźnica)
Tuż przed wojną w okolicach wsi oraz sąsiednich Kotów, Krupskiego Młyna i Brynka
wybudowano fortyfikacje. Przybyła też jednostka wojska z Saksoni. W samej wsi
żołnierze nie stacjonowali. W czasie polskiej kampanii zginęli dwaj żołnierze,
ale z dala od osady. Kolejne lata i miesiące zdominowały wieści wojenne: zbiórka
surowców wtórnych na potrzeby przemysłu, kolejne kampanie i wysyłanie żołnierzy,
z których czasami już nie wracali.
Dobra i zła pogoda
W Kronice Szkolnej jest sporo wiadomości o pogodzie. Szczególnie dokładnie
opisywano wszelkie anomalie pogodowe jakie doświadczały mieszkańców osady, jak i
najbliższych okolic. Już w pierwszym roku prowadzenia Kroniki... nauczyciel
Wanzek zanotował, iż na przełomie 1907 i 1908 r. panował bardzo silny mróz.
W 1911 r. od czerwca do połowy sierpnia natomiast panowała susza. Na początku
czerwca kolejnego roku bardzo silna burza z wyładowaniami atmosferycznymi, jaka
się rozpętała między Tworogiem a Pyskowicami, spowodowała wiele szkód: zatopione
pola, zerwany został most w Otmuchowie.
Wiosną 1916 r. mrozy jakie nastąpiły w nocy z 12 na 13 maja spowodowały ogromne
straty w sadach, uprawach zbóż i ziemniaków. Podobnie było na początku 1917 r.,
gdy silne mrozy zaszkodziły przechowywanym ziemniakom. Silne opady śniegu w
marcu sprawiły, iż osada była praktycznie odcięta od świata. Zasypało drogi,
zerwane zostało połączenie telefoniczne. Jeszcze 31 maja urlopowano uczniów, aby
pomagali w usuwaniu śniegu po zawiei. Podobnie duże opady śniegu na przełomie
1923 i 1924 r. ponownie odcięły mieszkańców Potępy od reszty świata.
Latem 1925 r. burze i nawałnice doprowadziły do podniesienia się poziomu wody w
rzekach. Rzeka Stoła zerwała śluzę w Starej Kuźnicy i mosty w Młynówce.
Uszkodzony został także kościół w Kotach. 26 sierpnia 1926 r. o godz. 14.30
przez okolice przeszedł huragan. Część jego ścieżki prowadziła obok szkoły. Nie
oparły mu się nawet drzewa o metrowej średnicy. Jak pisał nauczyciel Beck:
„...Zaledwie 0,5 godziny potrwała ta nawałnica, następnie uśmiechało się piękne
niebieskie niebo”.
W kolejnych zimach temperatura nader często spadała poniżej 20OC (minus 22-
27OC). 10 -11 lutego 1929 r. odnotowano nawet minus 40OC. Z kolei lato tego roku
było ciepłe, choć deszczowe, a po nim nastała długa i ciepła jesień. We wrześniu
było plus 33OC.
Wielką tragedią była powódź, jaka doświadczyła okolice z końcem czerwca 1939 r.
Zniszczeniu uległy prawie wszystkie mosty w okolicy. Wytrzymałe okazały się
tylko: most przy śluzie i w Żyłce na Małej Panwi. Obszar koło wsi nad rzeką był
jednym wielkim jeziorem. Stacjonujący w okolicy saperzy sascy odbudowali mosty w
Otmuchowie i Wesołej, stosując dla nich konstrukcję kolumnową.
Tragedie
Mieszkańców trapiły nie tylko anomalie pogodowe. W lutym 1909 r. spłonęła
oberża. W grudniu 1913 r. w odstępie dwóch dni spłonęła stodoła i chlew
właściciela młyna Wilhelma Ziętka oraz posiadłość ogrodnika i gwoździarza Alojza
Ziaji.
Latem 1918 r. utonęła w rzece młoda pastuszka. Niedługo później spłonął dom w
Starej Żyłce. 6 sierpnia 1922 r. o godz. 23.30 spłonął dom wdowy M. Klimm.
Śpiący na poddaszu brat wdowy A. Polloczek zginął w płomieniach. Jesienią tego
samego roku utonął w rzece młody, 19-letni robotnik A. Ziaja. Cierpiał na ataki
epileptyczne. Przyczyną tragedii był jeden z takich ataków.
Na początku grudnia 1925 r. utopiło się dwoje dzieci ślizgających się po lodzie
na stawie w lesie. Dwa miesiące później spłonęła książęca stodoła niedaleko
leśniczówki.
Wypadek utonięcia w Małej Panwi oraz pożaru odnotowano także latem 1929 r.
Wiosną kolejnego roku wybuchł w osadzie pożar. 12 maja 1934 r. uczeń szkoły w
Potępie – Christian Obst zmarł wskutek powikłań po przebytym przeziębieniu,
jakiego nabawił się po niefortunnej zimowej kąpieli w stawie.
Epidemie
Nie tak często zdarzały się w Potępie wielkie epidemie, ale prawie każdego roku
jakaś choroba sprawiała kłopoty mieszkańcom osady. Czasami musiano zamknąć
szkołę. Stało się tak np. w 1909 r. Epidemia płonicy spowodowała przerwę w
zajęciach od 28 maja do 19 sierpnia.
Epidemie odry miały miejsce: na przełomie lutego i marca 1913 r., listopada i
grudnia 1917 r. (50 uczniów było nieobecnych), w czerwcu 1925 r. (chorowało 40 %
dzieci), latem 1935 (razem z kokluszem, część uczniów nie mogła być z powodu
zbyt dużych zaległości promowanych) oraz w 1943 r.
W listopadzie do Potępy zawitała niestety najgroźniejsza z ówczesnych pandemii,
tzw. „hiszpanka”. W Europie panowała na przełomie 1918 i 1919 r. Jej ofiarą
padło ok. 20 milionów ludzi. W Potępie z lekcji zostało zwolnionych ok. 50-60
uczniów. W Kotach, Tworogu i Brynku szkoły całkowicie zamknięto. Kilkoro osób
zmarło.
Na przełomie marca i kwietnia 1930 r. panowała epidemia świnki. Chorowało ok.
80 % dzieci.
Od września do grudnia 1936 r. panowała epidemia dyfterytu. Drugi raz epidemia
tej choroby dotknęła mieszkańców w listopadzie 1942 r. Tym razem połączone było
to z epidemią płonicy.
Mieszkańcy Potępy i „wielki świat”
Do Potępy dochodziły także wieści o ważnych wydarzeniach, które później
odnotowywano w Kronice Szkolnej, np. śmierci ks. kardynała dr Koppa, biskupa
wrocławskiego, jak również o wyborze jego następcy dr Adolfa Berttrama, który
miał się okazać pierwszym wrocławskim arcybiskupem oraz ostatnim niemieckim
ordynariuszem diecezji. Odnotowano także fakt śmierci papieża Piusa X – 20
sierpnia 1914 r. – oraz wybór jego następcy kardynała de la Chiesa, który
przyjął imię Benedykta XV.
W Kronice... opisywane są wydarzenia związane z I i II wojną światową. Wiązało
się to przede wszystkim z uczestnictwem mieszkańców (mężczyzn przede wszystkim
jako żołnierzy) w obydwu konfliktach. Są także notatki o zbiórce surowców
wtórnych (wspomniane wyżej), pożyczkach wojennych. Często zapisywano wieści o
zaginionych, będących w niewoli lub poległych w czasie walk.
Nader dokładne (choć nie od razu) są dane dotyczące wyników wyborów
samorządowych i parlamentarnych we wsi. Wybierano do parlamentu Rzeszy (Reichstag),
do pruskiego sejmu (Landtag), sejmiku prowincji śląskiej, do zgromadzenia
powiatowego i gminnego. Pierwszy taki zapis został uczyniony w czerwcu 1908 r. z
okazji wyborów do izby poselskiej.
Podawane często liczby głosów pozwalają określić preferencje polityczne
mieszkańców Potępy. W maju 1913 r. wybory do parlamentu krajowego wygrał
proboszcz Peter z Partii Centrum. Delegaci tej partii otrzymywali najwięcej
głosów prawie aż do 1932 r. W tym okresie tylko raz, jesienią 1930 r. więcej
dostali komuniści, którzy prawie zawsze mieli drugie miejsce w ilości
otrzymanych głosów. Latem 1932 r. po raz pierwszy wygrali przedstawiciele NSDAP,
ale już niecałe dwa miesiące później musieli oni ustąpić Partii Centrum. W
marcowych wyborach w 1933 r. (już po ustanowieniu Hitlera kanclerzem Rzeszy),
NSDAP dostawało ok. 150 głosów. Partia Centrum miała wówczas ok. 100 -130
głosów. Kolejne w rankingu ugrupowania dostawały ok. 20-30 głosów.
Ostatnie zapisy
Jak można się spodziewać, ostatnie notatki w Kronice Szkolnej dotyczą wojny i
coraz bardziej zbliżającego się frontu. Praktycznie całe życie mieszkańców osady
i okolic, jak również uczniów i nauczycieli szkoły w Potępie zostało zdominowane
przez wieści o walkach. Nie dziwi zatem ostatni zapis Franza Becka: „Główny
nauczyciel Beck odkomenderowany był od 6 sierpnia do 12 września 1944 r. do
robót okopowych przy fortyfikacji Górnych Ślązaków. Wydarzenia na froncie
wschodnim spowodowały, iż również w bezpośredniej bliskości wsi budowane były
systemy obronne. Ludność Potempy zaciągnięta była do robót okopowych w każdą
niedzielę”.
Andrzej Kucki
|
