|
66 lat temu
Rok 1939 na zawsze wszedł do historii ludzkości. Wydarzenia, jakie miały
miejsce na salonach dyplomacji, a następnie na polach bitew, miały znaczenie
także dla mieszkańców Tarnowskich Gór. Po zaledwie kilkunastoletnim okresie
polskich rządów miasto znalazło się pod władzą hitlerowskiego totalitaryzmu.
|
|
Adolf Hitler rządził w Niemczech od 1933 r. najpierw jako
kanclerz (szef rządu), a po śmierci prezydenta Hindenburga jako kanclerz i
Führer III Rzeszy. Wykorzystując sytuację polityczną zdusił opozycję w Niemczech
i przystąpił do podbojów w Europie. Szantażując widmem wojny oraz szermując
hasłem prawa do samostanowienia narodów, zwiększał swe żądania. Pierwszą ofiarą
stała się 12 III 1938 r. Austria. W Monachium 29-30 IX 1938 r. Czechosłowacja
została zmuszona oddać tereny przygraniczne. 15 III 1939 r. nasz południowy
sąsiad praktycznie przestał istnieć. Protektorat Czech i Moraw włączono do III
Rzeszy, a Słowacja ogłosiła niezależność i sojusz z Hitlerem. Tydzień później
Litwa została zmuszona do oddania Kłajpedy. 7 IV Włochy zaanektowały Albanię.
Król Zogu I na emigrację do Wielkiej Brytanii jechał m.in. przez Polskę. Był
gościem specjalnym polskiego prezydenta Ignacego Mościckiego. Nie przeczuwał
chyba, że i on wkrótce podzieli los wygnanego monarchy.
Starostą Tarnogórskim od wiosny 1935 r. był Paweł Mierzwa. Obejmując swą funkcję
deklarował: „Chciałbym mieć w swoim powiecie ludzi zadowolonych z życia, dumnych
z tego, że są Polakami”. W 1939 r. ze zlikwidowanego powiatu świętochłowickiego
przyłączono do powiatu tarnogórskiego tereny dzisiejszych Piekar Śląskich.
Wiosną t. r. na stanowisku burmistrza Fryderyka Antesa zastąpił Jan Grzbiela. To
jego zadaniem stało się łagodzenie sytuacji. Co bardziej krewkich przywódców
mniejszości niemieckiej aresztowano w sierpniu. Prowokacje się mnożyły. W nocy z
31 sierpnia na 1 września napadnięto na posterunek graniczny w Starych
Tarnowicach. Kilka godzin później II wojna światowa stała się faktem.
Komendantem Samoobrony Miasta został burmistrz. Wobec rozwoju sytuacji gen.
Jagmin-Sadowski podjął decyzję o ewakuacji miasta z 1 na 2 IX. Niemcy od razu
przystąpili do budowy swych porządków. Od 2 września najpierw komisarycznie, a
potem już formalnie starostą mianowano barona Aleksandra von Wangenheim.
Komisarycznym burmistrzem został działacz Volksbundu Friedrich Kuhnert. 16
września zastąpił go dotychczasowy burmistrz Pyskowic Victor Tschauder. Starosta
i burmistrz pełnili swe funkcje do końca wojny. Wśród polskich działaczy
rozpoczęły się aresztowania, wywózki, egzekucje. Jako pierwszych represjom
poddano tarnogórskich Żydów. Jeszcze w 1939 r. spalono synagogę.
Agresja na Polskę była początkiem konfliktu globalnego. 3 IX wojnę Niemcom
wypowiedziała Wielka Brytania i jej zamorskie dominia. 17 IX po stronie Hitlera
wystąpił Stalin. Los Polski był przesądzony, ale wojny nie. Zmagania trwały
prawie sześć lat.
AKP
|
