 |
Wittelsbachowie, to jedna z najstarszych i najważniejszych
dynastii niemieckich. Jej nazwa pochodzi od zamku Wittelsbach k. Aichach w
Górnej Bawarii. Najdawniejszym znanym jej przodkiem był Otto hrabia Scheyern (
k. Pfaffenhofen). Jego potomkowie w 1180r., przejęli władzę w Bawarii, a w 1214
r. w Palatynacie Reńskim. Krótko w l. 1305-1308 władali także na Węgrzech. Na
początku XIV w. dynastia podzieliła się na dwie główne linie. Założycielem
młodszej, bawarskiej był król niemiecki i cesarz Ludwik IV. |
|
Jego potomkowie rządzili w Bawarii, od 1623 r. z tytułem elektorów. W 1742 r.
elektor bawarski Karol Albrecht (poprzez matkę, Teresę Kunegundę, wnuk króla
Jana III Sobieskiego) został wybrany na cesarza jako Karol VII. Linia bawarska
wygasła na jego synu, Maksymilianie III w 1777 r.
Starsza linia, reńska wywodzi się od brata Ludwika IV, hrabiego Rudolfa I. Ich
potomkowie rządzili w Palatynacie Reńskim, od 1329 r. jako elektorowie (z
przerwą w l. 1623-48). Linia ta podzieliła się na liczne gałęzie. Krzysztof z
linii Neumarkt rządził w Danii w 1.1443-48. Elektor Fryderyk V przejściowo
panował w Czechach na przeł. 1619-20 (zwano go „Królem zimowym”). Linia
Zweibrücken-Kleeburg panowała w Szwecji od 1654 r. po abdykacji królowej
Krystyny Wazy. Polacy walczyli z założycielem tej linii Wittelsbachów Karolem X
Gustawem w czasie „potopu” szwedzkiego. Jego wnukiem był Karol XII.
Karol XII przejął władzę w Szwecji w 1697 r., gdy miał zaledwie 15 lat. Młody
wiek zachęcił przeciwników do akcji zbrojnej. W wojnie północnej po stronie
antyszwedzkiej koalicji walczyła Saksonia, gdzie władcą był August II Mocny oraz
Dania i Rosja. Już w 1700 r. została wyeliminowana Dania, a wkrótce po klęsce
pod Narwą także Rosja.
Rok później Szwedzi wkroczyli na Litwę, a w kolejnym roku zajęli większość
Polski. Formalnie Rzeczypospolita nie uczestniczyła w konflikcie. W 1704 r.
Karol XII doprowadził do detronizacji Augusta II w Polsce i wyboru na króla
Leszczyńskiego, Dwa lata później zdobył Saksonię i zmusił Augusta do rezygnacji
z polskiego tronu oraz wypłaty sporej kontrybucji.
Zdążając z Saksonii na wschód, przejeżdżał w 1707 r. przez Tarnowskie Góry.
Podczas wizyty popisywał się celnością oka i przestrzelił gałkę w wieży
parafialnego kościoła. Fakt ten mylnie przypisano jego krewniakowi szwedzkiemu
królowi Gustawowi II Adolfowi. Gdy w 1756 r. burza strąciła gałkę z wieży, kulę
króla Karola XII znaleziono i ponownie tym razem już z opisem, tyle że błędnym,
do gałki wstawiono.
W 1708 r. Karol XII rozpoczął na Ukrainie ofensywę przeciwko Rosji. Klęska pod
Połtawą w 1709 r. przekreśliła jego wojenne plany, a on sam musiał się ratować
ucieczką do Turcji. Do Polski wrócił August II Mocny.
W kolejnych latach próbował jeszcze dalej walczyć, ale bez większych sukcesów.
Zginął w 1718 r. podczas wojny z Norwegią. Na nim wygasła męska linia szwedzkich
Wittelsbachów. Tron przypadł jego siostrze UIryce, a potem szwagrowi,
landgrafowi Fryderykowi z Hesji.
Był jednym z ostatnich szwedzkich królów-wojowników.
Jego krewniak z linii Neuburg, Karol Teodor połączył w 1777 r. bawarskie i
reńskie ziemie Wittelsbachów. Inny kuzyn, Maksymilian z linii Birkenfeld,
najpierw został elektorem, a w 1805 r. królem Bawarii. Potomkowie Maksymiliana
panowali w Bawarii do 1918 r. Wnuk Otto był przejściowo królem Grecji
(1832-1862).
AK-P
|
