Szkoła Jezuicka w Tarnowskich Górach

W dziejach Tarnowskich Gór, gdy idzie o szkolnictwo średnie ogólnokształcące, swoją pokaźnych rozmiarów „cegiełkę” dołożyli również i zakonnicy Towarzystwa Jezusowego, zwani popularnie Jezuitami. Zakon ten powstał w XVI wieku. Jego założycielem był hiszpański Bask św. Ignacy Loyola (1491 - 1556).
 

Rozwój Towarzystwa Jezusowego postępował niezwykle szybko. Wśród wielu ważkich zadań, jakie stawiał sobie ów zakon, było także zakładanie i prowadzenie różnego rodzaju szkół. Zakon Jezuitów wydał uczonych we wszystkich gałęziach wiedzy, wielkich teologów, doktorów Kościoła (Piotra Kanizego i Roberta Belarmina). Nie ma takiej dziedziny w działalności Kościoła, gdzie by swoich mocnych śladów nie pozostawiła wspólnota Towarzystwa Jezusowego.

Do Polski Jezuici zostali sprowadzeni przez ks. kardynała Stanisława Hozjusza w 1564 roku. Również „miasto szkół” - jak kiedyś nazwałem Tarnowskie Góry - w kształtowaniu swego oblicza kulturalno -oświatowego zawdzięcza im bardzo wiele. To właśnie duchowi synowie św. Ignacego Loyoli założyli w „grodzie gwarków” jedną z pierwszych na Górnym Śląsku, a na pewno w Tarnowskich Górach, szkołę średnią ogólnokształcącą! Jezuici zjawili się w Tarnowskich Górach dość wcześnie. Stało się to głównie dzięki usilnym staraniom proboszcza tamogórskiego ks. Melchiora Niesytko (1677-1713).

Przybyli oni z Opola w 1677 roku. Rychło utworzyli tutaj stację misyjną i rozpoczęli pracę. Zamieszkali najpierw w wynajętym domu prywatnym, a po kilku latach kupili własną kamienicę. Oprócz pracy duszpasterskiej prowadzonej wśród społeczeństwa tarnogórskiego, Jezuici zajęli się przede wszystkim nauczaniem i wychowywaniem młodzieży. Po wprowadzeniu się w 1713 roku do własnego domu przy dzisiejszej ulicy Zamkowej 7 - założyli tzw. Szkołę Wyższą, która miała przygotować młodzież do studiów wyższych lub pracy urzędnika.

Założycielem tej szkoły był znany wówczas Jezuita ks. Marcin Polak, który zmarł w 1736 roku. Szkoła była prowadzona przez dwóch księży. Bardzo niewiele zachowało się dokumentów z tego czasu i trudno odtworzyć nazwiska pracujących w niej nauczycieli czy ówczesny program nauczania. Językiem wykładowym w tej szkole była łacina, ale używano także języka polskiego. Uczono arytmetyki i geometrii, a w klasach wyższych historii i astronomii. Według niezwykle rzetelnie napisanej przez Marię Sikorską dysertacji doktorskiej o rozwoju szkolnictwa tarnogórskiego do roku 1922 - szkoła ta zdobyła sobie rozgłos jako jedna z najlepszych szkół jezuickich tego typu.

Uczniowie zasadniczo pochodzili z miasta. Część zamiejscowych znajdowała stancję prywatną u mieszkańców grodu. Szkoła była elitarna, przeznaczona w pierwszym rzędzie dla uczniów z bogatych rodzin, już wtedy bowiem chodziło o odpowiednich „sponsorów” , którzy byli w stanie przyjść szkole z pomocą materialną. W katalogach tej instytucji oświatowej widniały nazwiska synów szlacheckich rodów, takich jak:

Dąbrowscy, Laryszowie, Strachwiczowie, Rochowscy, Wierniccy i inni. Cenne było także to, że niektórzy zdolni, ale biedni uczniowie mogli uczyć się w tej szkole. Jezuici byli obecni w Tarnowskich Górach tylko kilkadziesiąt lat do 1756r. kiedy to zostały zlikwidowane ich wszystkie placówki w państwie pruskim, a sam zakon został zawieszony przez papieża Benedykta XIV. Jezuici zostali z miasta usunięci, a budynek przejęło miasto. Później przeszedł w ręce prywatne. Zburzony został w 1956r.
Pięćdziesiąt dwa lata działania tej placówki przyczyniło się w znacznym stopniu do uświadomienia i głębszego zrozumienia ważności stałej edukacji i to nie tylko wśród młodzieży. Szkoła Jezuicka w Tarnowskich Górach dodała w swoim czasie miastu dodatkowego splendoru i znaczenia. Tym więcej, że wyprzedziła ona o 157 lat (!) szkołę świecką - (państwową) tego typu, która powstała dopiero w 1870 roku

Ks.dr Herbert Jeziorski