|
Urywek z tego notarialnego tłuma-czenia brzmiał:
„Działo się Gory Tarnowskie dnia styry dwudziestego
Paśdziernika tysiąc ośmset dziewięcdzieśątego jednego roku przed podpisanym w
gorach Tarnowskich miezkajączem notaryuszem w okręgu krolewzkiego sądu wielkiego
w Wrocławiu (...) steiger Johann Bondkowski i jego żona Paulina Bondkowski
rodzona Kasperzinski pierwej oba Bobrownikach teraz na gorach Tarnowski
zamieszkając (...)” (Oryginalną pisownię zachowano tu celowo!)
Z dokumentu tego dowiadujemy się zatem, że w 1891 roku żyli jeszcze oboje
rodzice J.Bondkowskiego i mieszkali w tymże mieście, zaś poprzednio w
Bobrownikach i że ojciec jego, również Jan, ur. 1837 r. - był sztygarem.
(Istnieje pewna niezgodność w pisowni nazwiska matki). Jan Bondkowski ukończył w
Tarnowskich Górach szkołę górniczą i opuścił Śląsk, podejmując pracę w
Małopolsce. Zachowało się w aktach archiwalnych świadectwo pracy, wystawione mu
przez księcia Eustachego Sanguszkę. Oto jego treść: „Niniejszym poświadczam, że
p. Jan Bądkowski był od 26 I 1880 do 15 X 1893 kierownikiem w mojej kopalni
węgla w Grudny dolnej (pow. Pilzno w Galicji). Przez cały ten czas zajmował się
głównie robotami poszukiwawczymi i przygotowawczymi dla rozszerzenia zakładu
kopalnianego, jak niemniej administracją kopalni. A że dla polepszenia swego
bytu pragnął opuścić zajmowaną posadę, przeto uwolniłem go od obowiązków na jego
własne żądanie z tem nadmienieniem, że spełniał swój zawód umiejętnie, był
pilnym, trzeźwym i moralnym.
W Gumniskach dnia 19 października 1893 r.
Eustachy Sanguszko”
Na odwrocie „C.K. Urząd Górniczy Okręgowy w Jaśle” przybił swą
pieczęć i dopisał „...sprawował kierownictwo ruchu kopalni węgla brunatnego
Eustachego księcia Sanguszki w Grudny dolnej.”
Po 1893 roku przebywał za granicą. W dniu 3 XII 1902 r. w Pilznie (Galicja)
wystawione zostało dla J.Bondkowskiego pełnomocnictwo „spółki do nabywania i
pozbywania terenów naftowych i innych minerałów.” 11 V 1911 r. Urząd Górniczy
Okręgowy w Krakowie poświadczał, że „J.Bondkowski był kierownikiem kopalni rudy
żelaza Gwarectwa rudy żelaza i węgla kamiennego „CZERNA” w Czerny w okresie 15
IX 1905 do 31 III 1911 r.” Wreszcie wrócił już na stałe do rodzinnych
Tarnowskich Gór, aby pozostać tu na zawsze. Natychmiast stanął na czele ruchu
narodowego tego miasta i okolicy, poświęcając tej sprawie wszystkie swe siły.
Współpracował z nim Teofil Królik a także wielu śląskich działaczy narodowych
tej ziemi. Jeszcze w 1911 roku dzięki jego energicznym zabiegom oraz przy
współpracy z T.Królikiem i Józefem Ogiermanem założony został polski Bank Ludowy
w Tarnowskich Górach. Stał się on ośrodkiem wspierającym polskie organizacje i
stanowił instytucję kredytową dla ludności polskiej. Bank mieścił się w domu
J.Bondkowskiego. W tym samym roku założył jeszcze polskie Towarzystwo
Posiedzicieli Domów i Gruntów.
Pod przewodnictwem J.Bondkowskiego wiosną 1919 roku utworzony został pierwszy
tajny komitet polski, w którego skład wchodzili: T.Królik, Jan Nowak (księgarz,
kronikarz), Wincenty Zuber, Bonifacy Wycisczok, Stanisław Ochman, Roman
Kaźmierowski, Stanisław Michalik, Stanisław Blachowski, Stanisław Janicki, Jan
Kaczor i Wilhelm Wołczyk. Wkrótce założono Towarzystwo Czytelni Ludowych,
którego przewodniczącym był Roman Kaźmierowski a pierwszym bibliotekarzem został
Jan Nowak; po nim przejęła tę funkcję Anna Kaźmierowska. Dwa miesiące później
założono kółko śpiewacze „Mickiewicz”, któremu przewodził Wincenty Zuber; z
tegoż koła wyłoniło się (w grudniu 1919 r.) towarzystwo gimnastyczne „SOKÓŁ”.
Prezesem „Sokoła” został Jan Talaga. W tym samym czasie założone zostało
Towarzystwo Polek, z przewodniczącą Marią Janicką. Niezwykle ważną rolę miało
spełnić założone przez Jana Bondkowskiego „Kasyno obywatelskie” (22.7.1919),
dzięki któremu bezpieczną formę przyjęły częste zebrania polityczne wszystkich
polskich towarzystw.
9 XI 1919 r. odbyły się na Górnym Śląsku wybory komunalne. W Tarnowskich Górach
- w ich wyniku - do rady miejskiej ze strony polskiej weszli: J.Bondkowski,
B.Wycisczok, W.Zuber, Juliusz Kapuściok, Juliusz Skrzypczyk i Stanisław Michalik
(na ogólnie 30 miejsc). W powiecie tarnogórskim natomiast, w gminach wiejskich
niemal wszystkie mandaty zdobyli Polacy. Dla nich to J.Bondkowski założył
związek gmin pod nazwą Związek Sołtysów i Ławników dla kierowania akcją
narodową. Zebrania ich odbywały się co drugą niedzielę w hotelu Karola
Majowskiego (Tarnowskie Góry, Rynek), pod przewodnictwem Jana Bondkowskiego,
który wówczas był już burmistrzem Miasteczka Śl. Na początku 1920 r. zaczęły się
intensywne przygotowania do plebiscytu. Kierownikiem Miejskiego Komisariatu
Plebiscytowego w Tarnowskich Górach został Jan Bondkowski. Za pracę
niepodległościową otrzymał J.Bondkowski dyplomy i odznaczenia. Wojciech Korfanty
przyznał mu odznakę honorową 3 V 1921r. „...za dzielność i wierną służbę
Ojczyźnie ku pamięci przebytych znojów około połączenia prastarej Ziemi Śląskiej
z Najjaśniejszą Rzecząpospolitą Polską.” Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych
Górnego Śląska wystosowała pismo: „Walecznemu Powstańcowi Cześć! Panu
Bądkowskiemu nadaje się prawo posiadania „Śląskiej Wstęgi Waleczności i Zasługi”
ustanowionej Rozkazem Naczelnej Władzy na Górnym Śląsku Nr 35 z dnia
30.5.21r.jako odznaczenie za udział w walce o oswobodzenie Ziemi Górnośląskiej
spod jarzma pruskiego w powstaniu rok 1921”.
W 1924 roku J.Bondkowski został zatwierdzony na stanowisku zastępcy burmistrza
Tarnowskich Gór, co urzędowo zostało umotywowane następująco: „... Co do jego
osoby jest to do zaznaczenia, że jest Polakiem, włada wzorowo językiem polskim i
niemieckim, zawsze pilnie przestrzegał interesów Państwa Polskiego i zaskarbił
sobie zasługi w tym kierunku osobliwie podczas plebiscytu.”
14 IV 1925r. Urząd Wojewódzki w Katowicach, na prośbę ks.proboszcza Michała
Lewka (byłego działacza plebiscytowego) zamianował członków Komisarycznego
Zarządu Kościelnego, czyniąc tym samym Jana Bondkowskiego zastępcą prezesa tegoż
zarządu (tj. zastępcą ks.M.Lewka).
7.02.1930r. starostwo tarnogórskie przyznało mu odznakę „Krzyża Zasługi”, na co
on wniósł pismo odmawiające przyjęcia. Pisał m.in.: „...Ofiarność, poświęcenie
się i praca dla Ojczyzny są mojem zdaniem, świętemi obowiązkami wobec Ojczyzny i
przyjemniejszym by mi było gdybym za te obowiązki nie był dekorowany albowiem
osiągnięcie celu, tj. wolnej Ojczyzny dla dążeń prawdziwego Polaka powinno być
najpiękniejszą nagrodą.” Sam tak opisywał swoją pracę: „...Zaraz z początkiem
niemieckiej rewolucji zorganizowałem w Tarnowskich Górach Komitet Polskiej
Partii, na której czele przeprowadziłem pierwsze polskie wybory w całym powiecie
(przy pomocy innych patriotów polskich). Zaraz też, jeszcze pod panowaniem
Niemców zorganizowałem Sejmik Powiatowy, który bardzo skutecznie pracował pod
nazwą Związku Sołtysów i Ławników. Moją pracę w interesie polskości rozwinąłem
tajemnie w kołach inteligencji po wszystkich powiatach przemysłowych co było
bardzo ryzykownym, gdyż Niemcy za mną śledzili aby mnie dopaść na gorącym
uczynku. Nie mogąc mnie dołapać zaofiarowali mi bardzo wysoką sumę w gotówce pod
warunkiem, że polskiej agitacji zaprzestanę. Gdy to nie pomogło starano się mnie
zupełnie usunąć i tylko cudem uszedłem z życiem. (...)”
W 1931 r. J.Bondkowski otrzymał pismo: „Przewodniczący Komitetu Krzyża i Medalu
Niepodległości czyni wiadomem, że zarządzeniem Rzeczypospolitej Polski z dnia 9
XI 1931 r. P. Jan Bondkowski został odznaczony Medalem Niepodległości za pracę w
dziele odzyskania Niepodległości.
Przewodniczący Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości Józef Piłsudski”
Praca zawodowa J.Bondkowskiego od 1919 r. przebiegała następująco: wybrany w
tymże roku członkiem Rady Miejskiej z polskiej listy narodowej, pełnił urząd
radnego (w Tarnowskich Górach) aż do rozwiązania tejże rady w 1924 r. Od 1924 do
1927 r. był przewodniczącym Rady Miejskiej w Tarn. Górach oraz wiceburmistrzem
(równocześnie i do 1928). Od 10.2.1925 współpracował z ks. M.Lewkiem w zarządzie
kościelnym (parafia św. Ap. Piotra i Pawła). W latach 1923 -1932 pracował
jeszcze w urzędzie stanu cywilnego. W związku z pogarszającym się zdrowiem a
zwłaszcza wzrokiem, prosi o przeniesienie go na emeryturę, co następuje 30 IX
1932 r. Zmarł w dniu 27 IX 1937r. Był już wtedy wdowcem i pogrzebem zajęły się
władze miejskie. Klepsydra, podpisana przez przedstawicieli magistratu i rady
miejskiej, głosiła: „...Działacz narodowy, niepodległościowiec, jako syn starego
grodu górniczego Tarnowskich Gór, poświęcił swoje siły służbie miastu i
społeczeństwu (...) Pogrzeb odbędzie się na koszt miasta w czwartek dnia 30 IX
1937 r. o godz. 8.45 z sali Rady Miejskiej w ratuszu do miejscowego kościoła
parafialnego i na stary cmentarz katolicki. Zbiórka organizacji i społeczeństwa
o godz. 8.30 na Rynku. - Cześć Jego pamięci!”
Barbara Babirecka
Aneks w: Józef Piernikarczyk, Ilustrowana Księga Pamiątkowa
Górnego Śląska. Przedruk wydania z 1923r. Tarnowskie Góry 1992r.
|
