„Gaude Mater Polonia”

W listach i telefonach do redakcji zwrócono nam uwagę na niejasne przedstawienie kwestii autorstwa hymnu „Gaude Mater Polonia”. Czytelnicy zauważyli, że w tekstach ostatniego, kwietniowego numeru „Montesa ...” raz wymieniono Wincentego z Kielczy, w innym miejscu, jako twórcę sławnej pieśni podano Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego.

Sprawa dotyczy zbyt fundamentalnego dzieła, by pozwolić sobie na jakąkolwiek dowolność i na najmniejsze niedomówienie. Wyjaśniamy przeto tę sprawę. Czynimy to tym chętniej, gdyż nadarza się okazja do bliższego zapoznania się z postaciami dwóch wybitnych Górnoślązaków.

Wincenty z Kielczy – dziejopisarz, hagiograf i muzykolog, urodził się na przełomie XII i XIII wieku. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1222 roku, kiedy był kapelanem na dworze biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża ( z Kamienia Śląskiego). Około 1235 wstąpił do zakonu ojców dominikanów ( którego założycielem na ziemiach środkowej i wschodniej Europy był patron Górnego Śląska – św. Jacek Odrowąż). W tym czasie otrzymał zadanie zebrania informacji na temat biskupa Stanisława ze Szczepanowic. Tak powstał „Żywot mniejszy św. Stanisława”, którego uzupełnieniem była „Historia świętego Stanisława”, z umieszczonym w niej hymnem „Gaude Mater Polonia”. W 1253 odbyła się kanonizacja biskupa Stanisława ze Szczepanowic. Przypuszcza się, że pierwsze wykonanie hymnu miało miejsce 8 maja 1254 roku ( stąd tegoroczne obchody w Kielczy750 rocznicy powstania tej pieśni). W latach 1257 – 1260 Wincenty był przeorem tworzącego się klasztoru dominikańskiego w Raciborzu.

Tak fundamentalne dla naszego życia religijnego dokonania (autorstwo najsławniejszej i najdawniejszej – obok „Bogurodzicy”, pieśni, główna zasługa przy kanonizacji św. Stanisława – patrona Polski) zostały przypisane nieistniejącemu Wincentemu z ... Kielc. I dziś przeczytać można taką informację w encyklopediach. W 1983 roku profesor Gerard Labuda wysunął tezę, że Wincenty pochodził z Kielczy i na szczęście zostało to zaakceptowane. Jednak na płycie „Boże coś Polskę”, na której są najpiękniejsze pieśni kościelne (1. – „Gaude Mater Polonia”, 2.- „Bogurodzica”), znajduje się komentarz historyczny wybitnego znawcy polskiej muzyki religijnej, Jana Węcowskiego, który musi jeszcze raz walczyć z zakłamaniem i co tu dużo mówić, z kompromitacją „naukowców” i podkreślać, że „ autorem tekstu „Gaude Mater Polonia” nie jest Wincenty z Kielc, lecz Wincenty z Kielczy”.

Gorczyca Grzegorz, Gerwazy (ok.1665 – 1743) – urodził się w Rozbarku koło Bytomia. Nazwisko Gorczycki przybrał pod koniec życia, prawdopodobnie po otrzymaniu lub nabyciu szlachectwa. Musiał być młodzieńcem o niepoślednich zdolnościach, skoro już w wieku kilkunastu lat (od 1678 do 1683) studiował filozofię w Pradze, a następnie teologię na uniwersytetach w Paryżu i w Wiedniu. W 1690 roku osiadł w Krakowie i otrzymał święcenia kapłańskie. Był kapelmistrzem katedry na Wawelu. Skomponował wiele utworów, z których 30 zachowało się do naszych czasów. Jak można zauważyć w internecie, wydawnictwa muzyczne wielu krajów mają w swych katalogach jego najsłynniejszą kompozycję. W „Karadar” Classical Music World tak piszą o jego kompozycji: „Sein Hymnus „Gaude Mater Polonia” erfreut sich in Polen noch heute grosser Beliettheit” (Jego hymn „Gaude Mater Polonia” spotyka się w Polsce do dziś z uwielbieniem).

Reasumując: Wincenty z Kielczy jest autorem łacińskiego tekstu i XIII wiecznej melodyki „Gaude Mater Polonia”. Barokową muzykę do obecnie wykonywanej pieśni skomponował Grzegorz Gerwazy Gorczycki.

Redakcja