Synagoga

Żydzi byli obecni w Tarnowskich Górach od dawna. W księgach wagowych z początku XVIII wieku można znaleźć zapis: „...Salomon Jeleniowitz żyd ważył łoju..”, „...Jakub Izaak żyd ważył glejty...”. Nie mogli oni jednak być obywatelami miasta, chyba że przeszli na wiarę chrześcijańską.

Synagoga (fot. ze zbiorów Waldemara Krusy)

Zmieniło się to pod rządami Hohenzollernów. Po reformach barona Karola Augusta von Hardenberga, szefa rządu pruskiego (pierwszego z tytułem kanclerza) zmuszono miasta w 1812r. do przyjęcia jako mieszczan także Żydów. Władze Tarnowskich Gór przyjęły odpowiednią uchwałę w tym samym roku, 28 września.

Trzy lata później tarnogórscy Żydzi założyli swoją gminę. Początkowo miejscem ich modlitw był dom tokarza Kolonki. Przy ul. Gliwickiej powstał cmentarz żydowski. Pierwszą osobę pochowano tam 6 marca 1822r.

W kilkanaście miesięcy zbudowano na miejscu poprzedniego domu modlitwy nową bożnicę. Poświęcono ją 1 września 1864r. Budowla zajmowała dzisiejszy plac na skrzyżowaniu ul. T.Królika i S.Szymały. Budynek w stylu eklektycznym z wpływami klasycyzmu był ozdobą okolicy. W wyglądzie kopuły, czy też ozdobnych sterczynach, znawcy architektury dopatrują się elementów stylu orientalnego.

Po I wojnie światowej ilość osób narodowości żydowskiej wynosiła ok. 200. W czasach największego rozkwitu, gmina żydowska liczyła nawet 500 osób.

Los tarnogórskich Żydów jak i synagogi dopełnił się w czasie tragedii II wojny światowej. Spalona po wkroczeniu hitlerowców, została wkrótce całkowicie zniszczona. W połowie 1940r. pozostało z okazałej budowli tylko gruzowisko. Po uprzątnięciu pozostał plac i posadzone tam drzewa. O losie ludzi przypominają słowa na jednym z ostatnich, powstałym już po wojnie pro memoria, żydowskim nagrobku na cmentarzu przy ul. Gliwickiej „...zginęła w Oświęcimiu”.

ArK