Jakub Gruzełko

XVI/XVII w. Burmistrz Tarnowskich Gór

Jest jedynym burmistrzem miasta Gwarków jaki doczekał się ulicy swego imienia w Tarnowskich Górach. Gdy jednak się przyjrzeć naszej wiedzy na jego temat, okazuje się ona bardzo uboga.

Ul. Gruzełki w Tarnowskich Górach.
Ale czy na pewno tego samego Gruzełki?

Niestety do naszych czasów nie dotrwało wiele dokumentów sprzed wieków, np. wśród zachowanych ksiąg rachunkowych tylko w jednej - tej z 1609r. - Jakub Gruzełko wymieniony jest jako burmistrz Tarnowskich Gór.

Burmistrz oraz rajcowie tworzyli radę miasta, która była najwyższą władzą w mieście. Zajmowali się zarządzaniem całością spraw miasta, m.in. sprawami gospodarczymi, nadzorem nad cechami rzemieślniczymi, itp. Rada miejska sprawowała także władzę sądowniczą. Na wybór Rady pospólstwo często nie miało wpływu ponieważ nową radę wybierała stara. Członkowie rady musieli być zatwierdzeni w swym urzędzie przez pana miasta.
 

Płyta nagrobna Magdaleny Janiczkówny, żony Jakuba Gruzełko z kościoła p.w. św. Apostołów Piotra i Pawła.

Kościół św. Anny (d. św. Jakuba),
którego współfundatorem był
Jakub Gruzełko i w którym
został pochowany

W pierwszej polskojęzycznej monografii naszego miasta z 1926r. pióra Józefa Piernikarczyka „Tarnowskie Góry, Kolebka przemysłu śląskiego” o Jakóbie Gruzełko wspomniano dwa razy. Najpierw, że: „...W roku 1617 zbudowała Rada miejska z fundacji burmistrza tarnogórskiego Jakuba Gruzełki i legacji pani Goske na cmentarzu, przed bramą gliwicką kościółek, który nazwano na pamiątkę fundatora kościołem Św. Jakóba...”. Wymieniono go także w spisie burmistrzów przy roku 1617.

Więcej napisał Jan Nowak w wydanej rok później „Kronice miasta i powiatu Tarnowskie Góry...”: „Bogaty obywatel miasta, mistrz górniczy i burmistrz, Jakób Gruzełko, wybudował w latach 1617-1619 przed bramą Wrocławską (Gliwicką) na już istniejącym tam cmentarzu protestanckim kościółek pogrzebowy św. Jakóba, teraźniejszy kościół św. Anny (...) Jakób Gruzełko i kilka innych osób dali się w tym kościółku pochować, pierwszy w grobowcu, drudzy w wykopanych w podłodze grobach. Przy przebudowie grobowiec został zasypany i znajduje się bezpośrednio obok bocznego ołtarza na południowej stronie kościółka. Po skąpo pozostałych resztkach Gruzełki można było poznać, że musiał być rosłym mężczyzną. Zauważono także w jego grobowcu oraz innych przy rozbudowie odkrytych grobach resztki drogocennych sukien i futer, w co trupy były odziane, dalej znaleziono znakomite, trwałe obuwie, całkiem według naszego dzisiejszego kroju (z obciętymi końcami) ozdobione dużemi sprączkami. Wszystko to dowodzi, że przodkowie nasi majętniejszymi byli od nas i że szewcy byli już wtedy mistrzami w swem rzemiośle.” W spisie burmistrzów zaznaczono, iż urząd pełnił w latach 1608-1612. Dodano także, iż „...Pomnik jego żony, Magdaleny Janiczkowej, znajduje się w kościele farnym po prawej stronie w murze i nosi polski napis...”.

Powojenne monografie Tarnowskich Gór nie poszerzają naszej wiedzy o Jakubie Gruzełko i jego żonie Magdalenie Janiczkowej. W książce „Tarnowskie Góry. Zarys rozwoju powiatu” z 1969r. zamieszczono zdjęcie jej płyty nagrobnej. Zaś w najnowszej „Historii Tarnowskich Gór” z 2000r. podano dokładnie napis na tejże płycie: „A[nn]o 1614 25 dne octobr. Vcztiwa Magdalena Ianiczkowna / z miesta Bogkowicz slawnego pana Jakvba Grvzelki bvrmistrza miasta Gor Tarnowskich manżelka / [ż]ywotu wiecznemv powolana gegiz dvszy racz Pan Bog milosciw być ktorey cialo pod tym kamieniem odpoczywa”. W książce także zamieszczono zdjęcie samej płyty.

Jak więc widać najwięcej o Jakubie Gruzełko napisał Jan Nowak. Jedyną, zapisaną w książkach zasługą dla miasta było ufundowanie kościółka św. Jakuba (dziś św. Anny). Może kiedyś tę wiedzę poszerzymy. Na razie to jedyne uzasadnienie nadania jego imienia jednej z tarnogórskich ulic.

AKP