La Valette d’Uclaux

Panowie z Karłuszowca

Hrabiowie de La Valette d'Uclaux i ich związki ze śląską arystokracją

W pierwsze związki ze śląską szlachtą weszli w połowie XVIII w. W 1744 r. gubernator Langwedocji Antoni d’Uclaux de La Valette ożenił się z pochodzącą ze Śląska arystokratką Marią Franciszką von Sobeck und Kornitz. Była ona córką hrabiego Karola Henryka pana na Koszęcinie i Ujeździe.

Rodzina de La Valette związana była także z rodem bytomskich Hencklów. 21 lutego 1745 r. starsza siostra Marii Franciszki, Leopoldyna, została żoną Franciszka Ludwika Henckel von Donnersmarcka. Wkrótce potem hrabia Henckel został właścicielem podtarnogórskiego folwarku „Dorota”, nazwanego odtąd Carlshof.

Związków francuskich hrabiów ze Śląskiem było więcej. Należy wspomnieć też o ślubie w 1749 r. młodszej siostry Franciszka Ludwika, Marianny z pruskim generałem Ernestem Ottonem von Gersdorf. 8 lutego 1756 r. urodziła się im córka, Marianna Albertyna Ernestyna, w przyszłości została hrabiną de La Valette.

W 1768 r. wspomniany Antoni d’Uclaux, senior de Labaume de La Valette et Cailaret, uzyskał od króla Francji i Nawary Ludwika XV de Bourbon tytuł dziedzicznego, francuskiego hrabiego.

Syn Antoniego i Marii Franciszki, Karol Bernard Antoni Franciszek a Paulo urodził się 27 kwietnia 1748 r. Z Marianną von Gersdorf ożenił się 12 lipca 1774 r. On był siostrzeńcem hrabiny Leopoldyny Henckel von Donnersmarck (z domu hrabianki von Sobeck und Kornitz), a ona siostrzenicą hrabiego Franciszka Ludwika z Karłuszowca.
Karol został pruskim szambelanem. Do hrabiów de La Valette należały na Śląsku dobra Krępa koło Szprotawy oraz Gwoździany i Zborowskie koło Lublińca. Mieli posiadłości także w Galicji. 10 września 1777 r. urodził się Karolowi i Mariannie syn, Józef Łazarz Karol Antoni.

Karol i Marianna uczestniczyli w życiu towarzyskim tarnogórskiej szlachty i okolicznych arystokratów. Latem 1788 r. przybył po raz pierwszy do Tarnowskich Gór król pruski, Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern. Chciał wraz z księciem następcą tronu - przyszłym królem Fryderykiem Wilhelmem III - zobaczyć cud ówczesnej techniki, czyli maszynę ogniową, zainstalowaną w kopalni „Fryderyk”. Królewskim przewodnikiem był hrabia Fryderyk Wilhelm von Reden, dyrektor Wyższego Urzędu Górniczego z Wrocławia. Wśród witających znakomitych gości był hrabia Karol de La Valette z żoną Marianną oraz jej wuj, hrabia Łazarz III Henckel von Donnersmarck z Siemianowic i jego żona Antonina (z domu hrabianka Praschma).

Hrabia Karol i hrabina Marianna mieszkali w Karłuszowcu. Do 1792 r. przebywała tam hrabina Leopoldyna Henckel von Donnersmarck, ciotka Marianny. Na fakt osiedlenia się w Karłuszowcu miały wpływ zapewne rodzinne powiązania. Możliwe, że w decyzji „pomogła” rewolucja francuska, która wygnała z Francji wiele rodów arystokratycznych. Nie wiadomo jednak czy hrabiowie de La Valette d’Uclaux byli dzierżawcami Karłuszowca, czy tylko rezydentami, zamieszkującymi dzięki zgodzie hrabiego Łazarza III Henckel von Donnersmarck (on mieszkał z rodziną w Siemianowicach).

Karol dla siebie i dwóch braci uzyskał 23 marca 1788 r. potwierdzenie swego tytułu hrabiego w Prusach, a w 1795 r. w Austrii.

Hrabina Marianna zmarła latem 1811 r. Została pochowana na tarnogórskim cmentarzu za gliwicką bramą. Jej nagrobek widział jeszcze w okresie międzywojennym tarnogórski kronikarz Jan Nowak i informację o nim zamieścił w swojej „Kronice miasta i powiatu...”: „Na cmentarzu św. Anny, kilka kroków od grobowca rodziny Łukasików po lewej stronie znajduje się grobowiec kryty żelazną płytą hrabiny Marji Anny Duclas de Lavalette, z domu baronów von Gersdorf urodz. 8 lutego 1756, zmarła 25 lipca 1811 r.” Hrabia Karol zmarł 4 maja 1821 r.

Hrabia Józef de La Valette d’Uclaux był pruskim rotmistrzem. Ożenił się z baronówną Wilhelminą von Saurma-Jeltsch. Mieli trzy córki: Matyldę (ur. w 1809 r.), Karolinę (ur. 1818 r.) i Hortensję (ur. w 1821 r., po mężu von Rochow). Hrabina Wilhelmina zmarła w 1856 r. Hrabia Józef kilkanaście miesięcy po niej - 22 grudnia 1857 r. Wraz z jego śmiercią ród hrabiów de La Valette d’Uclaux wygasł w linii męskiej.

AKP