Wyjątkowy herb

Udostojnienie herbu pozwalało wyróżnić jego posiadacza od reszty braci szlacheckiej, czy innych miast. Podkreślało zasługi dla władcy, kraju, itp. Posiadanie takiego herbu było niewątpliwym zaszczytem.

Herby szlacheckie

Najczęściej dodawano element herbu władcy. U Radziwiłłów jako książąt cesarstwa pojawił się w ten sposób czarny orzeł cesarski. U Bacciarellego, którego uszlachcił polski król Stanisław August Poniatowski, w herbie znalazło się pół polskiego białego orła. Walewscy, jako hrabiowie cesarstwa rosyjskiego do swego rodowego herbu dołączyli część dwugłowego orła cesarskiego.
 

Wśród śląskich arystokratów Leon Ferdynand hrabia Henckel von Donnersmarck jako wolny pan stanowy, dodatkowo uzyskał przywilej, iż swój herb mógł umieścić na płaszczu gronostajowym. Zwyczajowo takiego płaszcza mogły używać tylko osoby książęcego stanu. W 1708r. Schaffgotschowie uzyskali zgodę na połączenie swego herbu z herbem Piastów brzesko-legnickich. Byli z nimi spokrewnieni. Dynastia wygasła (w 1707r.), ale jej herb przetrwał do dziś.

Herby miejskie

Podobnie jak w heraldyce szlacheckiej tak działo się i w świecie herbów miast. Zdarzało się, iż osada przyjmowała za swój herb założyciela lub właściciela, np. Pyskowice to inaczej szlachecki herb wieże. Prawdopodobnie był to herb półlegendarnego właściciela miasta, rycerza Pisko. Miasteczko Śląskie ma w herbie postać św. Jerzego - patrona założyciela Jerzego Fryderyka von Ansbach. Imię margrabiego uwieczniono w nazwie osady - Georgenberg - Góra (Świętego) Jerzego.
 

Od 1457r. udostojniony przez króla Kazimierza Jagiellończyka herb Gdańska ma złotą koronę. Francuskie miasto Orlean jako tzw. "dobre miasto" od swego króla otrzymało prawo do umieszczenia w górnym pasie królewskich, trzech złotych lili na błękicie.

Od księcia...

W 1529r. władze Tarnowskich Gór otrzymały od księcia opolskiego Jana II Dobrego prawo do pieczęci. W jej wizerunku były symbole górnicze - młot i kilof. Obok tego "grzidlo orlowe zlate w modrem poli".

Owe złote skrzydło w polu błękitnym to element udostojnienia. Herbem książęcym był złoty orzeł na błękicie.
 

...i margrabiego

21 czerwca 1562r. miasto po raz kolejny zostało zaszczycone przez swego pana. Margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach m.in. nadał herb: "...nadajemy niniejszym miastu pół czarnego orła w białym polu z dziobem i szponami żółtymi, a to w połowie tarczy po prawej stronie wzdłuż. Druga połowa tarczy po stronie lewej ma być podzielona na dwie części o barwach czarnej i białej. W części górnej ma być żółte skrzydło orle na czarnym polu, a dolnej zaś pod skrzydłem kilof i młot górniczy na białym polu skrzyżowane nawzajem. Nad wymienioną tarczą hełm turniejowy z czarnymi i białymi labrami, a na tym hełmie żółte skrzydło orle, w środku którego kilof i młot górniczy..." (wg M.Gumowskiego).
 

       Herb Donnersmarcków (1697r.)

Pół czarnego orła na białym polu to element herbu książąt pruskich. Margrabia Jerzy Fryderyk, jego ojciec i ich potomkowie w myśl traktatu krakowskiego z 1525r. (Hołd Pruski) byli spadkobiercami Albrechta (stryj Jerzego Fryderyka) i jego syna Albrechta Fryderyka, książąt pruskich. Czerń i biel to barwy z herbu rodowego Hohenzollernów - biało-czarnej szachownicy.

Złote skrzydło to element herbu księcia Jana. Barwa czarna pola ze skrzydłem to (jak podaje M.Gumowski i można się zgodzić z jego argumentacją) element herbu margrabiego Jerzego, który był współzałożycielem miasta. Był tak nazywany np. w dokumentach miejskich: "Georg marggraf von Brandenburg alß fundatore dieser Stadt vorhanden".

Drugim udostojnieniem było dodanie labrów i klejnotu. Elementy te są rzadko stosowane w heraldyce miejskiej. Rok wcześniej podobnie zostało wyróżnione Miasteczko Śląskie.

Pamiętając o zaszczytach

Po II wojnie światowej władze miasta jako swój herb uznały wizerunek z pieczęci z 1529r. Zgodnie z uchwałą rady miejskiej z 15 listopada 1990r. przyjęto barwy zaproponowane w pracy M.Gumowskiego. Całkowicie swoją rolę symbolu miasta i regionu utracił herb z 1562r. pomimo, iż równie zaszczytny, a zawierający elementy charakterystyczne dla innych miast regionu (np. Miasteczka Śląskiego).

Dariusz Woźnicki
Arkadiusz Kuzio-Podrucki

Wizerunki herbów Orleanu,
Walewskich wg: P.Dudziński,
"Alfabet heraldyczny"